3f3c1240

rond je leven

Mon, 03 Apr 2023 11:56:44 GMT

een rondje kunst

Rondje Jaap en Ada

Wat is kunst en wat niet? Wat is liefde en wat niet? Wat is levenskunst en wat niet? Wat is liefdeskunst en wat niet? Zijn daar criteria voor, is er een voor ieder geldend houvast? Ik zie dure dingen, mensen, soms bizar en choquerend, soms voor mij van grote waarde, soms voor mij volstrekt waardeloos. Soms verbaast het mij dat er mensen zijn die inlegkruisjes en gebruikte tampons of menselijke uitwerpselen verwerkt in kunst, mooi en betekenisvol kunnen vinden. Ik vind het niks en schijt er op. De pindakaasvloer van Wim T. Schippers of zijn stoel bekleed met bami uit blik en een tafel met doperwtjes vond ik daarentegen prachtig. Net als zijn theatervoorstelling met twee honden waarin niets maar dan ook helemaal niets gebeurt, behalve dan in mijzelf. Wat moet ik hier in godesnaam mee? Voor Schippers, Ernie voor mijn kinderen, moet of hoeft er helemaal niks mee omdat alles zonder zin, volmaakt onzinnig is. Bert Bert, word eens wakker Bert.

In de Turfkelder ontvangen en turven, wat moet je anders in een turfkelder, Marijke en ik gasten die soms van heinde en verre komen. Er hangen van alle deelnemende kunstenaars kunstwerken waarvan sommige als een magneet op mij werken, soms aantrekkend, andere stoten mij af of doen mij helemaal niks. Grappig dat dat vaak de schilderijen zijn waar de meeste bezoekers langer bij stil staan. Kunstbeleving heeft iets dubbels, roept oordelen op die in ieder geval iets zeggen over de waarnemer, vaak veel meer dan het waargenomene. Vraag mij waarom het werk van Gert mij soms op de lachspieren werkt en mij een andere keer verwondert? Wat of wie wordt aangesproken als ik naar het troostende werk van Corrie kijk of mij laat raken door de bijzondere beelden van Lon? Of de alledaagse portretten van Maaike die mij soms verdrieten en soms opstandig maken of doen verlangen naar daar en dan. Kunst overstijgt. Kunst laat zien, onthult wat verborgen was: een vierde dimensie waar wij anders misschien aan voorbij zouden gaan. Kunst raakt gevoelige snaren, soms hemels dan weer hels, en confronteert mij vooral met mijzelf. Soms gaat er een deurtje open, soms slaat die dicht.

Iedereen kent de uitspraak van Paul Klee wel: Kunst geeft niet het zichtbare wéér, ze máákt zichtbaar. Het wezenlijke is dat het iets in trilling brengt, een sfeertje creëert dat er daarvoor niet was. 1+1= 11.

En dan komen ze binnen, het verzorgde echtpaar uit Voorthuizen, Ada en Jaap. Als ik hun namen snel achter elkaar uitspreek, klinkt het als Abracadabra. Iedereen die kind is geweest, herinnert zich wellicht nog die toverspreuk die gevolgd werd door Hocus Pocus Pilatus Pas. We raken met elkaar in gesprek dat al snel de diepte in gaat als Jaap vertelt over het woord dat hij op de wasknijper heeft geschreven: De Verwondering. En hij vertelt over de bron van hun liefde, hun diepe wonden na het overlijden van hun echtgenoten die elkaar al bijna hun hele leven hebben gekend. Ze overleden in 2016 en 2017 vlak na elkaar na een lange lijdensweg. Ik word diep ontroerd als Ada haar trouwring laat zien en vertelt over het mysterie van leven en dood. Jaap leest de ondertitel van mijn boek Waslijn: verlies is de draad die door ieders leven gaat. Vreugde is onze kern. Het zou onze tekst kunnen zijn, zegt Jaap en hij vindt beaming in de ogen van Ada, zijn huidige vrouw die ontroerd vertelt dat haar woord op de knijper ‘vieren’ zou zijn. Van wond naar wonder. Van verwarring naar verwondering. Een groot mysterie. Hun religieuze achtergrond en beleving van dat wat onbevattelijk is, ligt vlak bij kunstbeleving. Op beide vlakken vind je eenzelfde dynamiek én dezelfde karikaturen tegen in overgave en strijd en het overstijgende, een soms sublieme aanwezigheid. En de één noemt die God, de ander Allah, de ander het Groot Mysterie. Wie het weet, mag het zeggen.

Op het gevaar af dat ik mij weer verlies in het gebruiken van te veel woorden, ga ik toch nog even door. Ik kan later alsnog mijn woorden gaan beitelen en schaven. De puntzetter in mij wil nog even aan het woord komen en wijst mij op Erich Fromm die vijftig jaar geleden een prachtige beschouwing heeft geschreven over de liefde: Liefhebben, een kunst, een kunde. In dit boek beschrijft hij bijzonder boeiend over liefde als kunst, een gevoel dat we allemaal kunnen ervaren, maar dat zorg vereist om behouden te worden. “De eerste stap die we moeten zettem, iss omns ervan bewust worden dat de liefde een kunst is, net zoals het leven een kunst is; als we willen leren liefhebben, dan moeten we op dezelfde manier te werk gaan als dat we te werk gaan wanneer we welke andere kunst ook willen leren, laten we zeggen muziek, schilderen, houtbewerking, of de geneeskunst of ingenieursschap, “schrijft Fromm. En even verder: “kinderlijke liefde volgt het principe: ’Ik heb lief omdat anderen mij liefhebben. ’Volwassen liefde volgt het principe: ‘Anderen hebben mij lief omdat ik liefheb. ’Onvolwassen liefde zegt: ’Ik heb je lief omdat ik je nodig heb. ’Volwassen liefde zegt: ’Ik heb je nodig omdat ik je liefheb.’

rebel en regel op de A12

Sun, 29 Jan 2023 06:56:38 GMT

This is a subtitle for your new post

Rebel en regel schelen slechts één letter en zijn schijnbaar volmaakt verschillend van elkaar. Maar schijn bedriegt, in werkelijkheid hebben ze elkaar nodig. Zonder verlammende of verstikkende regels is er geen rebel. Een rare wederkerigheid. Meer blauw op straat roept een krachtig verzet op van rood. Ik kijk naar de indringende foto’s van Jaap van der Berg van de demonstratie van Extinction Rebellion op de A12 en ik ben zo blij dat hij, generatiegenoot, foto’s maakt waarin hij stelling neemt. Soms moet je opstaan en zeggen ‘tot hier en niet verder’.

De wereld is in rep en roer en ik vraag mij af wat daar eigenlijk mee bedoeld wordt. Wat is in rep eigenlijk? Ik raadpleeg mijn vriend die mij een lijstje geeft van woorden die hiermee te maken heeft. Zich reppen is haast hebben, zich begeven naar…De afgrond? Sla de krant er maar op na en de meest gebruikte woorden zijn crisis en trauma. Op alle gebieden staan we op een keer- of kantelpunt en dat is hoopvol. Toch? Keren is nodig als je te ver van je kern verwijderd bent. Je moet alleen ergens afstand van doen om daar weer dichterbij te komen of van daaruit weer te leven.

Rep, represailles, representant, reprimandes, repressie, reprise, repristineren. Een hele rij woorden volgt op dat kleine woordje rep. En dat is meer dan een afkorting van repetitie. Ik word nog wanhopig van dat kutwoordje als ik denk aan al die overvolle schoolagenda’s met rep’s en so’s. Gelukkig stonden er ook hartjes in en zwijmelgedichten over hartzeer en wanhoop. De mooiste heb ik niet zelf geschreven, zoals dit gedicht, Steen, van Vasalis. Verdriet kit al mijn krachten samen, zodat ik roerloos word als steen. Mijn hele leven wordt materie, een ondoordringbaar star mysterie, o, sla de rots opdat ik ween.

De wereld is in rep en roert zich. Vooral ]onge mensen als jij en ik die nog niet weggezonken zijn in wanhoop of daaraan voorbij zijn. ‘Wanhoop verlamt, berooft ons van energie, maakt ons blind voor onze eigen kracht en de kracht van de aarde’, lees ik in dat boek waarvan ik vind dat iedereen dat moet lezen: een vlecht van heilig gras van Robin Wall Kimmerer. Zij schrijft direct en ook dichterlijk over die wanhoop die zij een net zo verwoestend gif vindt als al het dumpen van afval in ons milieu. Hoe kunnen we ons overgeven aan wanhoop terwijl het land ‘HELP’ roept? Herstel is een krachtig tegengif tegen wanhoop. Herstel vind ik een beladen woord. Her- is een voorvoegsel om een herhaling uit te drukken. Her, van herre, betekent ook scharnier. Her is ook verwant aan Hera, de Griekse Godin van het huwelijk, familie, vruchtbaarheid. Gemalin van Zeus. Een temperamentvolle Godin die als geen ander durfde op te staan tegen haar Zeus. En hebben we een keus? ‘Opstandigheid of Graf, werp ik mijn laatste masker af nog voor ik wegzink in de tijd bij het vallen van de stilte.’

Vanuit een diep respect voor Jaap en al die andere jonge mensen geschreven die zich vanuit liefde verbinden aan deze wereld.

steen

duda-wsm@mijndomein.nl — Tue, 01 Nov 2022 22:33:17 GMT

This is a subtitle for your new post

Steen

Ook voor mij stond oktober in het teken van stoppen. Omdat al 25 jaar geleden roken aan de beurt was, koos ik dit jaar om te stoppen met een andere hardnekkige gewoonte, vloeken. Maar tering, wat is dat moeilijk in een tijd waarin tegenstellingen tussen mensen meer uitvergroot worden dan hun overeenkomsten. Dus roep ik in mijn duistere momenten maar mijn lievelingsprofeet aan. Jezus Mina werd dus Jeremiah. Voor de mensen die de bijbel niet met de paplepel is ingegoten als een soort paté de foie gras, even een korte introductie van deze profeet met wie het natuurlijk als vele profeten slecht afliep. Maar ja, had hij maar moeten leren zwijgen. Deze Jeremiah kondigde aan dat het nieuwe verbond met JHWH niet meer in steen maar in het hart van de mens gegrift zal zijn.

En dan sta ik met Iris, de kleindochter van Louis Le Roy, op het parkeerterrein naast de ecokathedraal waaraan haar opa dertig jaar geleden eens begon als een proces dat 1000 jaar de ruimte zou krijgen. Het is de laatste dag van oktober 2022 en ruim 22 graden. Boven nul. Een rode schicht parkeert naast ons en een heer van stand stapt uit. Een joviale man met twee prikstokken en een versleten Bijenkorfbroek rond zijn lendenen. Sommige mensen herken je ook al heb je ze nooit eerder ontmoet. Gedrieën lopen we naar de ingang waar zijn vrouw en mijn grote vriend Peter B te S op ons wachtten. We gaan met zijn allen de poort door en ik zak gelijk door mijn woorden en herinner mij een oud verhaal. Dat doet ook de man die ik vandaag voor het eerst zie. Hij huilt en zingt een Joods gebed. Hij is weer dat kleine Joodse jongetje dat zoveel familieleden nooit meer zag. We zijn stil. Levende stilte. Het begrip dat door mijn vriend en onze gids Peter B te S is geijkt. Wat houd ik toch van die man en wat prijs ik mij gelukkig dat wij samen werken aan de Doodgraverdialogen, het theaterstuk dat op deze plek haar première zal beleven. Eens, al zal dat proces misschien 1000 jaren duren. Alles heeft haar tijd. Het enige dat je hoeft te doen is de tijd een slinger geven. En zelfs dat hoeft niet.

In het huis van Louis Le Roy bedenk ik mij dat de tweestrijd die deze man moest ervaren en zijn unieke individualiteit een noodzakelijke voorwaarde is voor een gezonde samenleving. Alleen diegenen die zich afscheiden en isoleren om hun eigen wil door te zetten, kunnen hun leven wijden aan de ontplooiing van hun specifieke talent dat vervolgens ten goede komt aan de samenleving/ gemeenschap. Het nieuwe kan alleen bedacht worden door diegenen die anders denken en doen dan anderen. Denk en doe ik nou werkelijk anders dan al die anderen in en rond mij? Ik ben geen Gaudi of een Louis Le Roy, hoe dicht ze ook bij mij staan. Hun aversie tegen de klokkentijd en hun vermogen om tegen de tijdstroom van controle en beheersbaarheid in te zwemmen, vind ik knap en gedurfd. Why joint he navy if you can be a pirat? Dat ene oog heb ik in ieder geval mee. Of ik nog de tijd heb om voorbij mijn eigen grenzen te komen, is de vraag. En dan komt dat gedicht van Kopland in mij langs, misschien vind jij het ook mooi…

Tijd- het is vreemd mooi ook

nooit te zullen weten wat het is

en toch, hoeveel van wat er in ons leeft is ouder

dan wij, hoeveel daarvan ons zal overleven

zoals een pasgeboren kind kijkt alsof het kijkt

naar ie ts in zichzelf, iets ziet daar

wat het meekreeg.

Zoals Rembrandt kijkt op de laatste portretten

van zichzelf alsof hij ziet waar hij heengaat

een verte voorbij onze ogen

Het is vreemd maar ook vreemd mooi te bedenken

dat ooit niemand meer zal weten

dat we hebben geleefd

Te bedenken hoe nu we leven, hoe hier

maar ook hoe niets ons leven zou zijn zonder

de echo’s van de onbekende diepten in ons hoofd

Niet de tijd gaat voorbij, maar jij en ik

buiten onze gedachten is geen tijd

We stonden deze zomer op de rand van een dal

om ons heen alleen wind

worteltjes

duda-wsm@mijndomein.nl — Mon, 24 Oct 2022 08:39:44 GMT

This is a subtitle for your new post

It all starts somewhere

It all starts with One

Everything comes from something

It all starts with one

It all starts somewwhere

It all starts with one

Nothing comes from nothing

It all starts with one(2x)

Iets begint, ( MUZIEK TRÄUMERE) een lijn, raakt los van zijn uitgangspunt, gaat misschien roekeloos ver weg, maar verwijdert zich nooit definitief van zijn oorsprong, zijn wortels: met een zekere regelmaat keert hij op zijn schreden terug, herinnert, terwijl hij zich in nieuwe vormen realiseert, aan het punt waaruit hij vertrekt. (de Evenwichtskunstenaar; Cyril Offermans)

De eerste keer dat ik deze zin las, wist ik dat er een diepere betekenis in school, maar die ging mooi aan mij voorbij. Met een zekere regelmaat pakte ik het boek over Paul Klee weer uit de kast en bladerde mij door de vele ezelsoren en koesteringen tot ik dit citaat weer tegenkwam. Je moet zin hebben om de zin te zien. Je moet de zin ergens van inzien om zin te krijgen. ‘Dan maak je maar zin’, bromde mijn vader als ik iets niet wilde doen omdat ik er de zin niet van in zag. Terwijl ik dit opschrijf vraag ik mij af waarom mijn vader opkomt als ik het over de boodschap van Klee wil hebben. Weer staat hij in de hoek.

Een grijsblauwe gestreepte pyjamabroek,

met halfopen gulp, haast op zijn knieën.

Maar hij niet.

Hij verwacht, aanvaardt geen hulp.

Zijn eens krachtige rechterhand

poetst minutenlang tot het schuimt op zijn wang.

Hij kijkt, hij ziet mij? Ziet hij mij?

Zie ik hem, zie ik mij?

Hoe nabij ben ik bij hem

en ik bij hem en mij?

Weet hij dat ik hier voor hem ben?

Waarom is hij dan niet blij?

Met zijn linkerhand weert hij mij af

en zwijgt als het graf.

Zijn spreken stilgelegd,

zijn stem schor van het zwijgen.

Na acht minuten,

toch nog twee geschraapte woorden:

‘Ga maar.’

Een lange reis terug.

Dag Pa. Dag machinist.

Ik hoor zijn hese hijgen

en neem afscheid

van zijn diep gebogen rug.

Terug . ik zit in een in een volle coupé in de trein naar het noorden. Het monotone geluid van staal op staal zorgt dat ik snel in sluimerstand zak. Laat los, laat gaan. Laat los, laat gaan. Laat los, laat gaan. Laat los, laat gaan. Laat los, laat gaan. Kdeng, kdeng, kdeng. Kdeng. Een machinekamer van een schip zou niks voor mij zijn, denk ik nog terwijl ik langzaam wegzweef en er weer bij ben als de trein van spoor wisselt en schokkend uit de rails lijkt te gaan. Heb ik weer.

Om die voortdurende herhaling, die corresponderende bewegingen, die tragische maar ook gelukkig makende terugkeer van en naar dat wat was, was het Klee te doen. En ik vind dat ook terug bij mij. Herhaling, regelmaat, ritmische patronen. Zien hoe een knop zich vormt, hoe een boom groeit, hoe een bloem bloeit. Een blik werpen in de smederij van de schepping. Voor Klee ligt daar, in de werkplaats van de natuur , het geheim. En dat vraagt aandacht. Niet te snel oordelen en handelen maar trage vragen stellen. Ons weten wordt gevormd door de aarzelende vraag en zelden door zekerheden. Ik heb mijn vertrouwen in zekerheden verloren. En de trein rijdt ook alweer eens niet op tijd

Doch de trein keert altijd terug, traag maar zeker. (Trein der Traagheid; Johan Daisne)

Als ik knikkebollend, nog licht sluimerend wakker word, zie ik dat mijn medereizigers vertrokken zijn. Uitgestapt? Ik zit moederziel alleen in een coupé waar ook nog eens het licht is uitgevallen. En de trein rijdt verder. Waar ben ik? Hoe laat is het in hemelsnaam? In lichte paniek pak ik mijn mobiel en ben gerustgesteld als ik zie dat we niet voorbij mijn eindbestemming zijn gereden. Dat kan natuurlijk ook niet omdat alle sporen daar eindigen. Opluchting maar toch bekruipt mij een onwezenlijk gevoel. Ik kijk naar buiten en herken nagenoeg niks van wat ik zie. Alsof ik alles buiten voor het eerst zie. Ik druk mijn gezicht nog dichter tegen het raam en zie mijn gezicht, zo vertrouwd en toch anders dan anders. Twee ogen, voor het eerst in bijna 40 jaar. Langzaam glijdt een gezicht over mijn gelaat. Een kind van een jaar of negen, een clownsneus. Een ontdooiende glimlach, ik voel mijn mondhoeken omhoog kruipen. Wie ben je?’, vraag ik stil en hij lijkt mijn antwoord niet af te wachten. ‘Ik ben Anders.’ ‘Ik ook’, zeg ik stamelend. Hij knikt terwijl zijn gezicht zacht vervaagt. In de weerkaatsing zie ik weer mijn eigen gezicht, nu met één oog en uit beide ooghoeken een opkomende traan. De trein heeft weer zijn herhalende monotone ritme te pakken. Ik ben bang opnieuw in slaap te vallen en kijk naar buiten terwijl ik van binnen het gedicht lees dat ik voor mijn moeder heb gemaakt en straks voor haar voor haar verjaardag wil zingen.

Mijn moeders moeder heette Moeder, de mijne Mamma, later Ma

Al te vroeg is zij gestorven, 44 werd ze maar

Huishoud handschoenen, lisol, later bleek in het portiek

een uitgemergeld lichaam, waarom worden moeders ziek?

Beelden komen boven, veel geladen met verdriet.

Wat doet ziekte met een moeder? Wat doet een ziekte met een kind

dat ondanks mamma’s ziekte toch een moeder in haar vindt?

Een uitgewoond lichaam, waar is nu haar geest

Ik wil je danken lieve mamma. Voor alles wat je deed, je liefdevolle zorgen ,

En het dragen van je leed.

Ik kan het gedicht bijna met losse handen en droge ogen voorlezen. Of ik het al droog kan voordragen, weet ik niet.

Mijn hart pompt in het ritme van de wielen van de trein. Laat los, laat gaan. Laat los, laat gaan. Geen herkenbare markeringspunten in het landschap, ook niet als we vaart minderen en Leeuwarden naderen. Maar is dit wel de stad van mijn jeugd? Waar ben ik? Waar ben ik aan begonnen? ‘Een goede vraag’, en ik herken de stem van de machinist. ‘Waar je bent? We naderen zo dadelijk station Leeuwarden, tevens eindpunt van deze trein. Denkt u bij het verlaten van de trein aan het meenemen van uw persoonlijke bezittingen. Waar je bent, is duidelijk toch? Maar nogmaals, waar je bent is een vraag van een heel andere orde. Laat ik eerst maar zeggen dat je thuis bent. Dat is het belangrijkste en de rest mag je vergeten.’

Terug . Precies om 11 over 11 rolt de trein binnen op station Leeuwarden. Perron 4.

Het station is flink veranderd en toch nagenoeg gelijk gebleven. Ik hoop dat dat ook geldt voor de ontmoeting die ik zo dadelijk heb met mijn Moeder in Onder de Luifel. Als jongetje van zes ben ik daar al eens met haar en oude Oma. Beiden met bontjas en bontmuts over hun gepermanente hoofd. We zitten ergens achter in het restaurant en dat is maar goed ook. Er vloeien veel tranen over Opa’s kanker, onbarmhartige lijden en dood en beide vrouwen houden zich niet echt in. Nu zou ik dat mooi vinden, toen begreep ik er niks van en schaamde ik mij dood en als ik kon klokkijken zou ik mijn moeder zeggen dat het tijd was weg te gaan.

Terug. Als ik de draad van het verleden oppak, pak ik dan ook de draad van het verlies weer vast? Ik steek het stationsplein over en sta voor de deur van Onder de Luifel. Ik ga naar binnen en twijfel even of de zaak al open is. Ik kijk in het rond en zie dat er toch nog iemand anders aanwezig is. Op het podium zit een oude man aan een tafeltje met trillende handen een boek te lezen terwijl hij ritmisch met een hand op het tafeltje tikt. De man heeft een mooie mijmerende blik. We begroeten elkaar als vanzelfsprekend. ‘Waar bleef je zo lang’, vraagt hij, terwijl hij moeizaam opstaat en zich naar de vleugel beweegt. Hij gaat zitten en ontbloot de toetsen. Even valt alles stil tot zijn vingers zonder trillingen de toetsen strelen. Kinderszenen van Schumann, Träumerei. In de ogen van de Oude Man parelen tranen, mijn hart gaat wagenwijd open. Tranen wellen op. Ook zonder traanbuisjes blijk ik te kunnen huilen.

Als het stuk is afgelopen, komt de Oude Man naast mij zitten. ‘Wat fijn dat je je nog laat raken’, en hij vraagt mij wat ik hier kom doen. Ik vertel hem dat ik na zoveel jaar een afspraak met mijn Moeder heb. Ik heb een groot verlangen om haar weer te zien terug te gaan naar de verdwenen levens waaruit mijn leven is voortgekomen. Ik vertel hem over mijn Moeders korte leven, haar Lijden. Een luttele 44 jaar was ze hier, nu is ze daar. Maar waar is daar? Nog voordat ze ouder, grootmoeder, overgrootmoeder mocht worden, was ze al weer vertrokken. Verdwenen in het guurste vuur. Onherroepelijk en onbevattelijk.

‘44 is niet veel maar precies genoeg’, spreekt de Oude Man. ‘Dan zou je Moeder vandaag dus 88 zijn geweest, net zo oud als ik. En net zoveel als het aantal toetsen van een piano. Een eindig aantal maar als ze goed bespeeld worden dan ben je zo in de hemel. Vraag maar aan je Moeder als ze dadelijk door de deur komt.’ Ik knik maar ben er even niet meer bij.

De strikken van Verdriet laten los. De Oude Man knikt zacht, de Serveerster vraagt of ze verder voor mij nog iets mag betekenen. Ik geef aan dat ik het even niet weet waarop zij vertelt dat dat een goed beginpunt is. Ik dank haar en voel dat iemand mij zacht aanraakt. Ik draai mij zacht om en verdwijn in ogen die mij zo vertrouwd zijn. ‘Lang geleden, hé?’ Tranen. Terug. Thuis? A la recherche du temps perdu. Heb je zin in een worteltje? vraagt ze zacht en open mijn handen. Dank je wel (MUZIEK, ALANNIS THANK U)

Anders

duda-wsm@mijndomein.nl — Mon, 03 Oct 2022 15:45:04 GMT

This is a subtitle for your new post

The body content of your post goes here. To edit this text, click on it and delete this default text and start typing your own or paste your own from a different source.

doodgraverdialogen

duda-wsm@mijndomein.nl — Mon, 26 Sep 2022 09:29:01 GMT

een spade dieper, een inleiding van de eenakker van Brinkman en Bosma. Ze eren hun vaders, resp. Minne en Harke, twee doodgravers op leeftijd die in hun herinneringen graven en mijmeren over leven en dood. Dood geeft het leven diepte. Dat is een ding dat zeker is.

De Doodgraver Dialogen, een feestje ter ere van het leven en de dood, zijn verhandelingen over doodse en vooral levende stilte. Stilte als antwoord en bovenal niets-weten als houvast in de zekerheid dat het leven in deze vorm eindig is. Ook voor jou. De boot van de Onsterfelijkheid is maar klein. Hoe meer overtollige ballast we weggooien, des te groter is de kans dat we veilig aan de overkant komen. Overkant? Stilte?

In alle ruïnes en kerkhoven, achter iedere zerk die niet anders is dan de muur tussen leven en dood, wonen verhalen of delen van het lot. Het lot dat wij creëren door te leven, het web van de goden. Of het blinde schot van het toeval. Tijd verstrijkt en laat niemand onberoerd. Uit einde lijk

Stilte is de plek van de dood, van het niets. In feite is er zonder taal geen stilte. Dus geen leven. Als leven stilte is, wat is dan haar klank? Er is geen stilte zonder de handeling van tot stilte brengen. De mannen zoeken woorden omdat die het begin zijn van vrijheid. Alle stilte wacht om te worden doorbroken. En toch…Klopt dat wel Minne? Laten we niet langer slenteren binnen het bereik van het bekende, niet langer wegkruipen in het Graf van Gewoonte waarin we ons verbeelden vrij te zijn. Laten we een spade dieper gaan en terugkeren naar de plek van waaruit we eens vertrokken. Een beetje met weemoed dat niet veel anders is dan onze herinnering aan geluk dat voorbij is. En ook dat gaat weer voorbij

The body content of your post goes here. To edit this text, click on it and delete this default text and start typing your own or paste your own from a different source.

oogst

duda-wsm@mijndomein.nl — Mon, 19 Sep 2022 09:00:58 GMT

oog, ogen, oog

The body content of your post goes here. To edit this text, click on it and delete this default text and start typing your own or paste your own from a different source.

eb

Thu, 02 Sep 2021 05:17:37 GMT

Die eerste tijd na mijn vrijlating, voel ik mij ontheemd. Dof. Eén doffe ellende. Goed, ik ben niet meer klinisch depressief maar ik ben geen schim van wie ik was. Ik ben nog lang niet de oude en weet nog niet dat ik dat ook nooit meer zal zijn. Depressie is een schimmel die alle sporen van vreugde wegwist. Vreugde is zin. Is energie. Mijn zintuigen werken op een laag pitje. Mijn woorden hebben geen zin. Mijn stem is gesmoord. Mensen moeten zich naar mij buigen om mijn zwakke woorden te verstaan. En als ze te dichtbij komen, stamel ik wat verwarde woorden en trek mij het liefst terug op de Bol, langs de Lek. Ik eb

De Secretarisvogel keek wat verdwaasd om zich heen. ‘Waar ben ik in vredesnaam?’ Hij trok zijn vleugels recht en fatsoeneerde zijn korte zwarte broek. Hij had lang gevlogen en had waarschijnlijk een verkeerde thermiek genomen. Hij had honger en ging op zoek naar een lekker maaltje. Hij plukte een paar slakken van de nog drassige grond en verstopte die in zijn verenkleed. Slangen of zalm, zijn lievelingseten, vond hij niet. Net toen hij op de slakken zout wilde leggen, werd hij in zijn kuit geprikt door de Tureluur. ‘ Laat die beesten even los, anders krijg je het met mij aan de stok,’ zei de Tureluur dreigend. Ondanks het grote lengteverschil was de Secretarisvogel geïntimideerd. ‘Sorry, maar ik had honger en dacht….’ ‘Je moet niet denken, je moet kijken. Verbanden zien. Alles hier is met elkaar verbonden. Bovendien, wat kom je hier eigenlijk doen? Je hoort hier niet!’, sprak de Tureluur bars. De Secretarisvogel keek de Tureluur vanaf de hoogte verward aan. ‘ Ik weet ook niet wat ik hier kom doen. Ik ben verdwaald en weet niet meer hoe ik terug kom. Ik weet wel dat ik een enorme honger heb.’ ‘Aan dat laatste kan ik wel wat doen. Aan het eerste niet,’ zei de Tureluur die zich herinnerde dat ook hij weleens wanhopig verdwaald ergens ronddoolde. ‘ Ik weet ook niet hoe je terug moet vliegen en als je besluit om te blijven dan moeten we eens heel serieus met elkaar in gesprek gaan en kijken wat we voor elkaar kunnen betekenen. Lust je rivierkreeftjes?’ vroeg de Tureluur iets minder bars. ‘Heeft u misschien ook zalm?’, vroeg de Secretarisvogel licht beschroomd. De Tureluur keek even in de verte, schudde zijn hoofd. ‘Zalm hebben we niet meer. Ja, vroeger wel. Zelfs zoveel dat de mensen die aan de rivier werkten, in hun contract lieten opmaken dat ze slechts 1 keer per week hoefden eten. Mensen zijn vreemd. Verwende nesten.’ ’Ach, doet u mij dan maar een rivierkreeftje’, sprak de Secretarisvogel bescheiden. ‘Of misschien een zeekraalkroketje?’

thuis

Tue, 31 Aug 2021 06:06:28 GMT

denken over inclusiviteit 5 Thuis

Hier heeft mijn hart haar thuis. Niet daar maar hier. In deze gemeenschap. En iedereen die mij kent en leest, weet dat ik het niet altijd makkelijk vind om mij ook deel van een gemeenschap te voelen. Net als iedereen ben ik anders. Ik trek mij vaak terug op mijn eigen eiland en mijmer dan over daar en toen en als. In mijn eigen kluis sluit ik de wereld buiten. Ik houd van vergroten en omdraaien en vraag mij af of de wereld ook mij uitsluit? Een herinnering welt op. Ik geef in Rotterdam een training aan vrouwen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. In de groep zit een kleurrijke vrouw gehuld in zwart. Voortdurend valt ze op door de kwaliteit van haar vragen. ‘Maar mevrouw’, vraagt ze aan een mede-cursist, ‘u vraagt zich af of de maatschappij wel op een vrouw van vijftig zit te wachten maar zit u zelf als vrouw van vijftig wel op de maatschappij te wachten?’ Na afloop van de training wil ik haar een hand geven en bedanken voor haar rol in de groep. Haar handen trekken zich terug op de plaats van haar hart en mijn uitgestoken hand hangt er wat lullig bij. Het is nog geen Corona-tijd. Haar mondhoeken gaan omhoog, haar woorden ontroeren mij nog steeds. ‘Alje, ik geef u geen hand maar weet dat ik een diep respect heb voor u.’ Haar rechter hand gaat naar haar hart, haar ogen vinden en bevrijden mij van de afstand van mijn veroordelende gedachten. Ze vertelt op de drempel nog een verhaaltje. ‘ Eigenlijk ging uw hele les over het volgen van je verlangen. Eens vroeg ik aan mijn vader wat de naam van het verlangen is. Na een lange stilte zei hij: het verlangen is dat wat je roept. Je kunt het alleen zelf een naam geven. Soms is er ineens een vonk die je verwonderd stil doet staan en tegelijkertijd maakt dat je op weg gaat.’ Ze opent de deur en draalt nog even op de drempel. ‘Een ding kan ik u wel zeggen, Alje. De naam van het verlangen volgen, betekent thuiskomen. En dat heb ik mij vandaag bij u gevoeld. En nu moet ik gaan. Er wordt op mij gewacht.’ Ik kan haar alleen maar be-amen en buig diep voor de les die zij mij heeft gegeven.

klem of kiem

Sun, 29 Aug 2021 04:57:33 GMT

Mag ik er zijn? Waar kom toch die drang vandaan om mijzelf voortdurend te bewijzen? En voor wie? En wat wil ik dan bewijzen? Dat ik het kan? Of dat ik het juist niet kan? Waarom zet ik mijzelf toch iedere keer weer klem? Je stelt mij mooie vragen en ik dank je dat je je twijfels met mij deelt. Het zijn ook mijn twijfels, weet je? Ik herken die drang (of is het dwang?) die maar niet tot rust lijkt te komen. Wat is de kiem van dat ongeduld? Genoeg stof om lekker op te mijmeren. Maar waar begin ik? Begin ik met de kiem?

Het woord verandert in klem als ik er langer naar kijk. Die kiem van het moeten presteren en bewijzen is een levenslange klem. En wat heb ik dan te bewijzen? Aan wie? Kijkend naar de zin, denk ik ook dat een kiem niet tot rust kan komen. Een kiem bot uit, groeit, komt tot bloei en sterft uiteindelijk weer. De trits van het leven. Opkomen, blinken en verzinken. Een kiem is misschien niet meer dan een worteltje dat zijn koppie boven de grond steekt. Zijn het je wortels die zich aan je vastgeklemd hebben en waaraan je je niet kunt ontwortelen? Een tijdje geleden, waarschijnlijk ken je het al, heb ik over dit proces een kort gedichtje geschreven: Ik worstel met mijn wortels en wortel in mijn worsteling. Carole Dweck, zij schreef zinvolle dingen over mindsets, zou dit een fixed mindset noemen. Je zet jezelf vast. Het kan ook anders: Ik worstel met mijn wortels en ontwortel aan mijn wor(s)teling. Het kan dus wel. En ik hoor je gedachten in mij knarsen. Maar hoe dan? Ik geef mij over aan de vraag die jij mij niet stelt maar die ik wel in mij hoor. En ik word stil en wacht op de woorden, zinnen die toch wel verschijnen. ( dat ervaren is het leuke van ouder worden)

Langzaam los ik op in je vraag. Ik weet het ook niet en houd de vraag maar even open. Die zorgt wel voor zichzelf. Als uit het niets doemt nu mijn vader op, ‘je moet doen wat je niet laten kunt.’ Ik heb dat altijd een mooi credo gevonden. Luister naar je gevoel en volg je impuls. Vandaag na het lezen van je vragen, kom ik er schoorvoetend achter dat het wellicht is: ‘Je moet doen wat je laten kunt.’ In mij groeit zin om hierop verder te gaan. Ik kan het niet laten. Of toch? Een innerlijke tweestrijd om de aandacht. Aan kop nog even het jongetje dat het credo van de vader volgt maar in zijn kiemzog het ventje dat zegt: Laat het toch. Laat mij. Laat mij mijn eigen weg maar gaan. ‘Ik ben misschien te laat geboren of in een land met ander licht. Ik voel mij altijd wat verloren al toont de spiegel mijn gezicht.’ Ramses Shaffy. Vagebond. Vaag gebonden aan de regels van een vaak niet begrepen spell.

Ik wil je danken voor je indringende vragen. Ik neem ze mee en laat ze in mij zwerven. Als ze ergens aankomen dan laat ik je dat weten. Tot die tijd, break the spell en ga lekker spelen. Doe wat je diep van binnen niet laten kunt. Wellicht blijkt de klem de kiem te zijn van iets wat je nooit had kunnen bedenken. Liefs, Alje

zacht

Thu, 26 Aug 2021 05:48:36 GMT

zacht worden doet pijn

'Zacht worden doet pijn.' Het is slechts een zinnetje uit het prachtige boek van Jan Oegema, De stille stem. Ik laat de zin even verder op mij inwerken. Soms hoef je slechts tijd ruimte te geven om antwoorden te ontvangen op al dan niet gestelde vragen.

Zachtheid is een stille kracht die ik maar langzaam in mijzelf weer mag herkennen en verwelkomen. Het heeft van alles te maken met niet-weten en 'tijd te laten doen waar tijd goed in is: inwerken, verwijden, genezen.' Op bladzijde 204 van De stille stem citeert Oegema een bijzonder gebed uit de 11e eeuw, Veni, Sancte Spiritus. Kom Heilige Geest. Uit dit gedicht een fragment: 'Reinig wat vervuild is, besproei wat verdord is, genees wat gewond is. Maak soepel wat verstard is, verwarm wat verkild is [...].'

Flecte quod [est] rigidum. Maak soepel wat verstard is. Ik voel mijn verharde hamertenen in mijn sandalen krommen. Net als veel mensen van mijn leeftijd lijd ik aan dit tijdgewricht en probeer daar desalniettemin niet teveel gewicht aan te hangen. Het is wat het is, immers? Al die verharde debatten over al dan niet vaccineren, de afgang in Afghanistan laat ik graag over aan mensen met onbuigzame meningen, ik hoor ze aan, schud mijn hoofd en trek mijn schouders op en huil soms over de beelden van kinderen die zich vastklampen aan de vleugels van vertrekkende vliegtuigen. Je openstellen, tot je door laten dringen wat mensen als wij moeten doormaken, is niet een eenvoudige opgave. Voor complexiteit, een meerduidige werkelijkheid zijn geen simpele antwoorden. Het enige dat van mij gevraagd wordt, is (mijn tenen) voelen en de grond waarop ik sta.

Il Cammino

Mon, 02 Aug 2021 19:10:39 GMT

Het is zondagochtend. In de straat heerst een doodse stilte. De buren zijn op vakantie. Ik hoef en heb niets behalve tijd. Het voordeel van niet meer moeten. Ik verminder geleidelijk mijn behoeften zodat ik mij niet langer hoef in te spannen om ze te bevredigen. Na mijn ziekte en lange afwezigheid zijn mijn mogelijkheden beperkt en voor mij is dat meer dan ok. Ik hoef niks meer te hebben van alles dat ik zie of verleidingen waaraan ik blootgesteld word. Rot op zeg, ik ben bijna 64 en verlang niet langer naar zaken die mij ontbreken. Toch is er één ding dat ik graag zou willen: Il Cammino. Een pelgrimstocht naar Rome of Santiago. Maar moet ik dat wel willen met die gekromde tenen van mij?

In de stromende regen parkeer ik de Soes. Een grote groep vrouwen doen in erotisch dynamische turnpakjes enthousiast hun oefeningen. Soms kan ik zo blij zijn dat ik niet meer mee hoef te doen aan deze hyperdynamische ochtendgymnastiek. Mijn spieren zijn slap, ze slapen. Ik heb de wereld van het willen en de billen van Jennifer Lopes achter mij gelaten. Mijn belangrijkste spieren bevinden zich achter waar eens twee ogen zaten en richten de blik naar binnen.

Buiten staan drie mannen onder het afdakje van Abel te schuilen voor de regen. Ik groet en ontmoet Dave, Atilla en de expeditieleider Ronald. Mannen op leeftijd die van huis zijn vertrokken om te leren weer thuis te komen bij zichzelf. Maar nu spreek ik natuurlijk voor mijzelf. Als de groep compleet is, verplaatsen we ons naar het drassige weiland waar Ronald, de Goedmoedige, vertelt over de dag die voor ons ligt. Over zijn eigen pelgrimage vorig jaar en zijn verlangen om mensen diezelfde ervaring te gunnen. We gaan op pad en ik kies de positie van Sifan Hassan. Lekker achteraan. Sinds mijn ziekte weet ik hoe belangrijk het is om mijn eigen spoor te volgen. Ik pas niet in het programma van anderen. Zoals niemand waarschijnlijk? Ieder heeft zijn eigen, soms verborgen, programma.

Terwijl de afstand tot de anderen steeds groter wordt, kom ik mijzelf steeds meer nabij. Ik ben blij dat er anderen zijn alleen heb ik ze niet meer (zo) nodig. Het mijmeren begint terwijl de regen langzaam stopt. In mij is nog steeds wel een verlangen om erbij te horen, om daar te zijn. Hier zijn is nog steeds een thema dat om aandacht vraagt. Maar waarom ben ik dan hier als ik ook lekker aan mijn schrijftafel kan zitten in Schoonhoven? Langzaam wordt het stil in en rondom mij. Niet doodstil maar meer een levende stilte. Wat is het verschil eigenlijk? Bij iedere splitsing van de weg, wacht de Gemoedelijkheid mij op. In stilte vraagt hij hoe het met mij gaat.

Mijn waarneming wordt steeds wijder. De wijde blik. Ik geniet van een nog niet doodgetrapte naaktslak die glijdend zich een weg naar de overkant schrijdt. Wat een prachtige souplesse. En wat getuigen de ronde gaten op het pad, gegraven door woelratjes, van een enorm vakmanschap. In mijn hoofd hoor ik een stem die zegt dat vakmanschap bepaald wordt door de mate van tolerantie. Wat laat ik weg, waar grijp ik in? Er stond hier eerst een andere zin

Na de stilte een eerste stop. Ondanks dat ik de handrem op mijn aanwezigheid zet, voel ik mij te nadrukkelijk aanwezig. Er is nog het teen en tander uit te zoeken. In tweetallen mijmeren we verder. Mooi. Ik loop met Harry. Hij is jarig. Bijzonder om te ervaren dat gelijke energieën elkaar aantrekken. Er zijn voor de ander. Jezelf kwijtraken en terugvinden in de ander. Bijzonder om te resoneren op eenzelfde thema. En dan is het weer stil. Op de kaart zie ik dat onze weg leidt naar het Veld van Vrede. Bij de volgende stop staan we stil bij de werking van stilte. Een nieuwe koppeling wordt gemaakt. Ik word uitgenodigd om met Atilla te lopen die later aangeeft dat hij na de eerste kennismaking alles in het werk stelde om mij te ontlopen. Maar hoe ontloop je elkaar in zo’n kleine groep waarin het respect gaat groeien? Atilla, de Hun. De Hongaar. De Belg. De Nederlander. De Ontheemde. De Advocaat. De Mediator. De schrijver die wakker wordt. We spreken over onze oergrond, ons verlangen om volledig zichtbaar te zijn. De afstand tussen ons en grote groep voor ons, wordt steeds groter. De intimiteit tussen ons steeds voelbaarder.

En dan zit het er al weer op. Een evaluatie aan een stamtafel in Café Abel. Voor mij is de dag geslaagd, al zegt er iets in mij dat met iets meer tijd en confrontatie, ontmoetingen nog kruidiger en krachtiger kunnen worden. Maar dat zegt meer over mij dan over wie dan ook in de groep? Er zijn mensen die gewoon, gewoon willen wandelen. Niks mis mee. En niks met mijn verlangen om de lat net iets hoger te leggen. Als ik er niet overheen kan springen, kan ik er in ieder geval onderdoor dansen.

draadjesgeest

Sun, 25 Jul 2021 14:25:20 GMT

This is a subtitle for your new post

Draadjesgeest

Mensen zullen altijd terugvallen op het verhaal om weer vat te krijgen op hun ingestorte werkelijkheid. De behoefte aan verhalen is er altijd. Het is een aangeboren menselijke eigenschap om onze wereld via een verhaal te willen weergeven, een eigenschap die voor onze ziel even wezenlijk is als de zuurstofvoorziening voor ons lichaam. Wordt dit natuurlijke proces onderbroken, dan steken er allerlei ziektesymptomen de kop op. Van lichamelijke klachten tot totale ontreddering. Allemaal verschijnselen van een onverhaald verleden. …

Als de volwassene jaren later bereid is om naar pijnlijke of traumatische gebeurtenissen terug te keren, de herinnering naar boven haalt, ze omzet in verhaalvorm en ze uitspreekt tegenover een toegewijde luisteraar, dan kan de gebeurtenis worden verzacht, zelfs alchemistisch worden getransformeerd tot een ‘juweel, gemaakt van pijn’. Maar dit kan jaren van vertellen en her-vertellen in beslag nemen en samenvallen met andere helende methoden, net zolang tot de metamorfose volledig is, een nieuw evenwicht gevonden is, en de betrokkene in zichzelf een nieuwe heelheid in zichzelf heeft ontdekt. Als de dunne draadjes van een verscheurd leven in een stevig betekenisvol patroon kunnen worden verweven, dan kan zelfs de schadelijkste emotionele of lichamelijke verwonding een eervolle rol in onze beleving krijgen. Dit is de kracht die uitgaat van het verhalen vertellen.

Samen

Mon, 21 Jun 2021 11:19:28 GMT

SAMEN; het beste medicijn

Afgelopen zaterdag werd in de Oude Apotheek het Toerisme Informatie Punt geopend punt. Ik heb iets met punten. En met lijnen. In een punt komen allerlei zichtbare en onzichtbare lijnen samen. En met het schrijven van het laatste woord heb ik mijn onderwerp voor mijn verhaal vandaag te pakken. Samen.

Schoonhoven. Slaapstad. De stad waar mijn drie dochters geboren en weer uit vertrokken zijn. Toen zij uit Schoonhoven vertrokken…..Als omstandigheden veranderen, veranderen behoeften. Het enige dat hetzelfde blijft, is de rivier die in een open verbinding staat met de zee. Boeggolven van binnenvaartschepen, altijd hetzelfde, nooit gelijk. Alles stroomt. Alles vernieuwt zich. Ook als je in de slaapstand staat en even niet kijkt…De onderstroom is sterk en altijd aan het werk

Schoonhoven en ik herontdekken elkaar. Ik ben hier niet zo maar en deze stad is niet zo maar een stad in de Krimpenerwaard. Gelegen aan de Lek is het een plek geladen door een rijk verleden en inspirerende gedachten over een betekenisvolle toekomst. Een beetje rusteloos haar weg zoekend als de rivier die haar zo veel geschonken heeft. Welke waarde kan deze stad, deze regio hebben in een wereld die gerust turbulent genoemd kan worden? De door de Oude Apotheek georganiseerde stadswandeling van gisteren, liet mij met een heel ander oog kijken naar de stad waarvan ik dacht dat die in slaap gevallen was. Het was niet de stad die sliep…En langzaam word ik wakker voor de mogelijkheden die de stad mij en ons biedt. Als ik hier dan toch ben, kan ik mij maar beter verbinden met deze gemeenschap.

Een gemeenschap ontstaat niet zo maar. Een gemeenschap begint doorgaans niet met gemeenschap. Het begint met een ontmoeting, soms een flirt, een aanraking. Bouwen aan vertrouwen, verrast en verrijkt worden door verschillen. Verlangen en het vormgeven daaraan in een levende relatie. Een gemeenschap wordt opgebouwd uit levende onderlinge relaties maar de bouwmeester is het levende werkende midden. Het gebeurt allemaal in relatie. Tussen mensen en waar zij om geven en waar zij door omgeven worden. Niet alleen daar maar ook en vooral hier. Het levende werkende midden is de bron van krachten die in vrijheid, of we nu willen of niet, tot ontwikkeling komen. In het tussengebied, in de tussenruimte, in de tussentijd. In die onderstroom worden levende gemeenschappen beleefbaar, wordt gewerkt aan nieuwe vormen van SAMEN

Hoe doen we dat SAMEN? Ik merk dat ik in dat proces steeds als een magneet getrokken word naar de Oude Apotheek. Ik mag hier graag voor het raam zitten en mij vergapen aan wat voorbij gaat of even een ijsje eet of een kibbeling of een harinkie van Hofman. Maar vooral trekt mijn blik altijd naar het pand aan de overkant. (Ik heb nog altijd wel een verlangen naar de overkant.) Zie je dat gebouw? Misschien is het wel het oudste gebouw van Schoonhoven. Vroeger, toen we nog niet verstrikt raakten in cijfers en nummers, hadden de panden een naam. Dit pand stond bekend als het Huis met de Ezel. Ik zie wethouder Jan Vente opveren als ik aan de aanwezigen naar hun kennis over dit door Blonkstaal gestutte rijksmonument huis vraag. De enige vraag die uit de aanwezigen komt, is naar het eigenaarschap en de kosten van herstel. Ik moet het antwoord schuldig blijven. Misschien weet jij het?

Laten we nu eens niet in termen van herstel denken maar ons voorstellen wat een nieuwe bestemming voor dit pand kan zijn. En betekenen voor de stad! Stel je eens voor….het is juni 2025. Voor het Huis van de Ezelin zwaait Mahmoud ons toe. Hij is de beheerder van dit pand waar regionale boeren en producenten hun streekproducten etaleren en verkopen. Mahmoud laadt de laatste kratten uit de wagen en stalt ze uit. Zijn vrouw Maryam komt naar buiten en begroet de eerste bezoekers aan de winkel met de haar zo kenmerkende gastvrijheid. Haar Nederlands is met sprongen vooruit gegaan sinds ze hier zijn komen wonen. Hoe krijgt dit verhaal zijn vervolg? Worden de mogelijkheden gezien van dit pand? Van de niet geringe kwaliteiten en talenten van de inwoners van onze stad. Dit verhaal krijgt vast een staartje. Terug naar de Oude Apotheek

Ik zie dat vanuit dit monumentale pand diverse kansrijke initiatieven worden ondernomen om anders vorm te geven aan ondernemerschap. Deze tijd is anders en vraagt dan ook om anders denken en handelen. Welke mogelijkheden zijn er om vanuit hier een adequaat antwoord te geven op de diverse uitdagingen in deze turbulente tijd?

Registreren, zien hoe de lijnen lopen, wie de touwtjes in handen heeft, is belangrijk. Om op basis hiervan nieuwe inzichten te regisseren. Niet te snel willen maar vooral kijken en luisteren. Even een stapje terug doen, vertragen en dan ontdekken welke regie nodig is om in deze hectiek een eigen koers te blijven varen.

Ik voel dat ik langzaam in het proces van samen vormgeven gezogen word. Ik maakt plaats voor wij. Eiland wordt wij-land. Alleen redden we het niet. Alleen samen zijn wij in staat om een beweging voor ketensamenwerking te realiseren rond de vier componenten werken, wonen, leren en zorg/ welzijn. Toerisme. Een hele toer is me dat. Em blijven we in het zelfde rondje toeren en keren we om en herontdekken we de kracht van samen. Samen met de ondernemers in de regio, de politiek, het onderwijs en zorg-en welzijnsorganisaties en de bewoners werken aan grote en kleine knelpunten die vragen om een overkoepelende aanpak. Zo ook het Toeristisch Informatie Punt waarvoor we hier zijn.

Het laatste punt werd gemaakt door de wethouder. Jan Vente’s ogen lichten op, zijn rug recht zich als ik hem vraag om een reflectie op het verhaal. Geen reflex, maar een reflectie. En die was hartverwarmend. Hij vertelde over de oorsprong van het verhaal van Biloan, over de waarde die dat verhaal ook nu nog heeft. Misschien juist wel nu. Kunnen we zien en waarderen wat op ons pad komt? Kunnen we het andere in de ander waarderen? Of zien we de ander als vijand? De energie in de ruimte werd anders toen hij vanuit zijn morele autoriteit sprak. Wat prachtig als die geïntegreerd kan worden in ook politiek handelen. Bij het afscheid vertelde hij over het toeval dat zijn lievelingsoom ook mijn naam droeg. Alje

het beleg van de bedelmonnik

Wed, 26 May 2021 08:50:13 GMT

Het is bitterkoud en in de Witte de With zijn alle stoelen op de vele terrasjes gevuld. Obers lopen als BOA’s langs de tafels waar gelachen, gedeeld, verleid en gevierd wordt. Lechaim. Sahatak. Op het leven. Cheers. Eros in vol bedrijf. Strelende blikken. Oogviolen. Loven en bieden op de vierkante meter. ‘Het is gewoon beschikt,’ zegt een man die zich ontdoet van zijn stropdas en dichterbij zijn vrouw kruipt.

In het midden van het terras wordt op mij gewacht. Wat is het toch in jou dat meteen mijn aandacht naar jou en niemand anders uitgaat? Je doet weinig moeite om aardig gevonden te worden. Is dat het? Je lijkt niemand nodig te hebben en toch begroet je mij als altijd met groot enthousiasme. ‘Ik ben eerder uit een overleg gestapt omdat ik zin had jou te zien. Hoe is het?’ ‘Kan ik de heren nog iets inschenken?’ ‘Doe maar hetzelfde en een groot glas water.’ De betekenis van het juiste leven is het leven ervan. ‘Alles goed en wel, mooi gesproken maar hoe is het met de verdiensten? Is je boterham belegd want dat is wel wat ik je gun. Jezelf weggummen kan altijd nog.’

Mijn hartslag gaat omhoog en ik probeer mijzelf te verklaren. Ik vertel van mijn ontmoetingen met bijzondere mensen en hoezeer ik daar van geniet. Voor mij zijn die gesprekken vaak vervullend genoeg. ‘Vervuilend en verhullend’, noem jij ze. Ik pruttel nog wat dat ik een bevoorrecht mens ben en dat ik niet op hun beloning zit te wachten. En ook niet op jouw boosheid, diesel ik nog na. ‘Jij moet toch ook eten, bedelmonnikje van mij?’

Voor de derde keer verraad ik mijn verlangen. En daarmee ook jou. Jij vindt het onethisch dat mensen die in de valkuil van een vaste aanstelling en een valse loyaliteit gebruik maken van mijn ervaringen. ‘Ze betalen de koffie en keren verrijkt terug naar hun werk en jij voelt je beloond omdat je je licht hebt kunnen werpen op vraagstukken waar zij mee worstelen. Dus praat mij niet van retourstromen of wederkerigheid want die is er niet. Vertel mij nu eens op welk podium je wilt staan en voor welk publiek. En hoeveel je dat gaat opleveren. Triple P : podium, publiek en poen. En noem het geen workshop maar een masterclass. Vlak je zelf niet uit. Vergeet niet wat jij weet en ziet en zij niet. En durf daarvoor een passende beloning te vragen. Op welk rekeningnummer kan ik het geld overmaken voor je boek?’ Waar acuut ongemak is, is ook liefde.

taalgrens

Sun, 16 May 2021 15:01:21 GMT

This is a subtitle for your new post

Al sprak ik de talen van alle mensen en die van de engelen – had ik de liefde niet, ik zou niet meer zijn dan een dreunende gong of een schelle cimbaal.

Hoe kan het toch dat wij hetzelfde observeren en dat jij dan toch totaal andere dingen ziet dan ik. Wat ik dankzij jou zie, nestelt zich in mijn onderbewustzijn waar ik het geziene koester tot het zich vertaalt in een verhaal. Als ik met jou ben, probeer ik soms heel even jouw ogen te stelen, en niet alleen omdat ik er maar eentje heb, maar omdat ik mij probeer in te wroeten in jouw gedachtewereld. Ik houd ervan om naar je kijken te kijken. En daarover in gesprek te gaan. Met jou natuurlijk. Meedelen is zoveel meer dan iets meedelen. Taal is zo rijk, je vindt het niet in boeken. Ook niet in Waslijn?, vraag je. Ik moet even op je vraag kauwen. Als ik terugkijk op het schrijven van Waslijn, dan zie ik het meer als een proces van afscheid nemen. Misschien is ieder boek dat ook wel. Een bepaalde periode achter ons laten. Ik schrijf van mij af omdat ik, net als jij afgeschreven bent? Misschien een beetje te cru, iets meer appellation controllée, Alje. Ok, ik schrijf omdat ik orde aan wil brengen in wat ik achter laat.

Je roept mij liefdevol tot de orde en wilt dat ik mij begrens, beperk. ‘Je raakt mij kwijt in jouw onbegrensde grabbelton van taal’, zeg je. Ik diesel beschaamd nog wat na. Schaamte is nog niet begrepen zelfverwijt. Ik ga naar binnen en schrijf dus maar weer van mij af. Je leert jezelf kennen door het gelaat van de ander, schrijft Levinas. En niet door de gelatenheid van de ander, denk ik aansluitend. Gelatenheid laadt onverschilligheid en onverschilligheid, goed verstaan is prachtig. Maar vaak is onverschilligheid de motor van vervreemding. En niets is zo vervreemdend als een mens die zich niet meer laat raken door wat er in en om hem heen gebeurt. Aanvankelijk wilde ik schrijven dat niets zo erg is als een mens die niet meer verlangt. Nu weet ik dat niets meer verlangen eigenlijk best wel rustig is. Verlangen naar iets of iets anders leidt vaak tot conflicten. Belangen en verlangen liggen dicht bij elkaar.

Wat je met 26 letters kunt doen, is onmetelijk. En ik heb soms zo’n zin om helemaal los te gaan in taal en merk dan soms te laat dat ik van de radar verdwijn terwijl ik niks liever wil dan met jou op dezelfde golflengte te komen. Je zegt dat mijn spontaniteit en vitaligheid prachtig is maar dat het er ook om gaat dat ik met zorg mijn woorden mag kiezen. Selectief mag zijn in waarnemen wat waargenomen moet worden. Weloverwogen zeggen wat ik te zeggen heb. Mijzelf zijn en tegelijkertijd mijn en jouw vrijheid beherend. Op de grens in soms grensverleggend zwijgen.

Een boekje dat eens mijn leven heeft gered, dat kan, is Drie Rode Rozen van Abel Herzberg. Henk van Ulzen heeft daar een bijzondere voorstelling over gemaakt, Job op Schokland. Toen ik na afloop op hem afstapte in de Gereformeerde Kerk in Ammerstol en vertelde over de enorme impact die dit boekje op mij maakte en hoe geraakt ik was door zijn interpretatie en spel, keek hij mij licht ongeduldig aan terwijl hij over mij heen keek en bezig ging met het signeren van het boekje van degene die achter mij stond. ‘Interessant’, sprak hij en ondertekende geroutineerd een alweer volgend exemplaar. Wat had ik graag met hem hierover willen delen. Over God, over goed en kwaad, over deel en geheel, over dat wat niet gezegd, maar wel waargenomen kan worden.

Al door het zeggen van het woord
Deelt men, scheidt men en schendt
Het al omvattende, dat men niet kent,
Dat ik aanwezig weet, of alleen maar vermoed,
Dat ik niet uitspreken kan en toch uitspreken moet,
Dat mij beheerst, dat mij gehoorzaamheid gebiedt,
En als ik zoek en luister, dan vind ik het niet.

Een troost blijft:
Er is in ieder woord een woord,
Dat tot het onuitsprekelijke behoort;
Er is in ieder deel een deel
Van het ondeelbare geheel,
Gelijk in elke kus, hoe kort,
Het hele leven meegegeven wordt. (Want alles is fragment uit Drie rode rozen)

Ons resten geloof, hoop en liefde, deze drie, maar de grootste daarvan is de liefde. En die laatste is (er) meer dan genoeg. Daar hoeft geen geloof bij. Het enige dat nodig is, is de kunst om te leren hopeloos te leven terwijl je in verbinding blijft. Het is moeilijk om niet van jou te houden. Je bent een mens uit 1 stuk. Ik houd van je en dank je van harte voor het nakomen van onze afspraak en voor al die gesprekken die ik niet met Henk van Ulzen maar wel met jou heb kunnen voeren. Delen in verbondenheid, de rest doodzonde van de tijd. Laten we snel weer afspreken

schuim en schoot

Fri, 14 May 2021 06:40:16 GMT

Scheveningen 12 mei. Een jaar geleden. Een leven lang later....
De zee beukt de kust en
schuimt als een schoot
De plank, het zeil, de brandingslust
De wind schuurt en scheurt
het zeil aan gort
schuim lucht schuin
Een kind wordt van zijn plank gesjort,
gekwakt op de rotsen van basalt
waarop de hand van het jonge mens
zich nog één keer tot vuisten balt.
En wenst, verwenst
terwijl het om zijn mamma huilt
laat los, laat los, laat los
de berger, de moeder, de hoeder
het ontzielde lichaam in de schuimende schoot
de zee beukt de kust,
de moeder kust nog één keer en nog een keer,
en nog één keer
het leven geloosde lijf van haar kind
De redder werd berger buigt
voor het bruisende leven
en de kracht van de dood
En de zee beukt de kust en schuimt als een schoot..schoot....schoot.....schoot.......schoot....................

balans eren

Sun, 25 Apr 2021 19:32:00 GMT

This is a subtitle for your new post

Zaterdagochtend. Een zacht voorjaarszonnetje, de bermen kleuren geel. Net als het lampje van de benzinetank dat alarmerend begint te knipperen als we voorbij Berkenwoude zijn. Nog maximaal twee liter brandstof en de dichtstbijzijnde benzinepomp is bij de rotonde voorbij Gouderak. Bij houthandel Heuvelman parkeer ik de Groene Soes. De geur van hout en kattenzeik. Onder aan de Kattendijk, op de deel van de 17e eeuwse boerderij, wordt gezwaaid. We worden verwacht, we voelen ons welkom en een bijzondere ontmoeting is ons deel. Loeiende koeien in de stallen achter de zwarte smederij. Een man met handen als kolenschoppen die doen denken aan die van mijn pake en pa. Ik voel mij thuis. De handen, de geur van het land, het vieren van dichtbij. Haar nieuwe liefde, bloesem in de appelboom. Liefde op leeftijd, zo broos en eerlijk. Mijn boek is nu hun boek. Vooral na het lezen van de verhalen die corresponderen met de nummers die ze noemen. Het zijn hun verhalen. Stille tranen. Er wordt gezamenlijke grond gevonden. Een vriendschap wordt gesmeed.

Welkom in de werkplaats van de schepping. Net als bij mijn pake, is het toilet in de smederij. Alleen lijkt hier alles van een andere orde. Geen stof, schommel of spinnenwebben maar alles geordend en snel te vinden als dat nodig is. Mijn zelfvertrouwen verschrompelt nog steeds snel als ik met mensen verkeer die in staat zijn om structuur te scheppen in wat voor mij abracadabra is. Wist je trouwens dat de letters van het woord in de Griekse notatie het telwoord 365 vertegenwoordigen? Toeval?

Boven de smederij is een verstilde ruimte met veel antiek. Een meterslange plank waarop de waterstanden zichtbaar zijn. In de hoek een klavecimbel uit de zeventiende eeuw. Een uniek exemplaar dat hij voor veel te weinig geld heeft gekregen, vindt hij nu. Het verhaal hierover tekent de oprechte aandacht waarmee deze man in het leven staat en opent mij voor hem. Hij vertelt over zijn motorongeluk, het zweven tussen hemel en aarde, de lange weg terug. Zijn verlangen om daar naar hier te brengen. Zijn ontmoetingen met bijzondere mensen. Zijn ogen gaan kolen en gloeien. Mannen die hard werken, praten niet veel. En dat wil natuurlijk niet veel zeggen maar al snel is helder dat deze man hardheid aankan en hart heeft voor relaties. Zijn passie? Meten en wegen. Kalibreren. Evenwicht. Balans. Schatten is niet genoeg. Het gaat om de juiste balans, de juiste maat. Hij heeft een ongelooflijk oog voor detail waar ik vooral oog voor de taille heb. Ik waag woorden waar zijn woorden wegen. Hoe zwaar wegen woorden? Wat is de afstand tussen hier en daar? Ik graai naar energie, soms balancerend op de rand waarbij ik mij en de anderen kwijtraak waar hij spaarzaam zijn woorden kiest en weegt. En hij vraagt. En wacht. En verstaat. Gezond verstand. Gewond verstaan. En we komen steeds dichterbij, de vragen worden intiemer. Vreemden worden intieme vreemden, worden intieme vrienden. Wat een wonder als woorden op hun juiste waarde worden geschat.

Thuis zet ik Spiegel im Spiegel op van mijn favoriete Estlandse componist, Arvo Pärt. Een intense cello en een piano in een tergend traag tempo en onvoorstelbaar mooie klanken die in de ruimte hangend, elkaar opzoeken en weer loslaten. Een repeterend ritme waarbij elke klank een opeenvolgende klank tevoorschijn tovert die uit of juist in balans brengt. Eens was dit de enige muziek die ik kon verdragen. Tonen die soms antagonistisch balanceren in de ruimte, dan weer harmoniëren om daarna weer licht te verdwijnen in de ruimte van de leegte. Hoeveel tonen passen er in wat oneindig schijnt? Het is niet aan ons om alles te controleren maar wel om zoveel mogelijk begrip te krijgen voor wat vaak niet verder gaat dan voelen, verleid worden en volgen.

boekanier

Fri, 23 Apr 2021 05:13:04 GMT

thuisbezorgd.nl

Als boekanier kom ik graag mijn boeken bij de burger thuis bezorgen. Het leven is al onpersoonlijk genoeg. Op tafel staan stapels boeken keurig in bruin pak papier bestickerd en ingepakt klaar. ' Zal je nou wel met de motor gaan ?', vraagt ze bezorgd. Het heeft gevroren, de ramen van de auto's worden door hun baasjes gekrabd en ik zie daarin reden om mijn zin door te drijven. Ik laad de koffers vol, trek mijn gepantserde pak aan en ga op pad. De lucht kleurt blauw, menslief wat houd ik weer van jou.

Vandaag een rondje Utrecht en Amsterdam. Jammer genoeg vind ik Jitske niet thuis. Die is weer lekker aan het jammen op een podium in Rotterdam. Wat een dynamiek, charme en power heeft dat mens. Geen wonder dat de wereld aan haar voeten ligt. Ze is Tinkerbel, Peter Pan en Wendy in één powerpakketje. Op de kruising van de Bildstraat en de Wittevrouwensingel sta ik achter een langzaam optrekkende witte vrachtwagen. Op het fietspad naast mij twee fietsen die rechtdoor gaan. Truus in mijn oor gebiedt mij rechtsaf te slaan. Ik rijd stapvoets en kijk over mijn schouders of er nog fietsen aankomen. De kust is veilig denk ik tot ik bij het inslaan van de bocht een oranje wegpiraat van thuisbezorgd.nl zie die vanaf de brug mij de pas afsnijdt en dreigt te enteren. Ik rem af en door de geringe snelheid kantelt de motor en klap ik op de grond. Van alle kanten komen mensen aangesneld die mij en mijn 350 kilo wegende motor overeind helpen. Gebroken spiegels en ontzette koffers maar opa is ongeschonden. De lange, in IS-oranje gehulde e-biker, zelfs zijn baard is oranje, kijkt nog even achterom. Ik schreeuw naar hem dat hij om moet keren maar doodgemoedereerd rijdt hij verder. Van de overkant komt een lange jongeman naar mij toe die zegt alles gezien te hebben en wijst op de camera op de brug. Hij belt de politie. Even later hangt een politiehelikopter boven de Bildstraat, verschijnen twee gemoedelijke brigadiers die proces verbaal opmaken en verschijnt de takelwagen. Een uurtje later lig ik in bad en ben ik niet met mijn boeken langs Bart, Conny en Erwin gegaan, sta ik niet met Nino op het podium van Carré maar rijd gelukkig wel met zijn tweeën in de Groene Soes naar Shinji en Louki. Zij is jarig vandaag en ik ben zo blij dat zij er weer is en ik ook.

BTW, heeft iemand nog een oude motor ergens verlaten in een schuurtje staan?

toneel

Sat, 17 Apr 2021 07:05:32 GMT

Voordat Nyx zich over mij ontfermde, stelde ik mijzelf voor als treiteraar, troubadour, theater- en professioneel praatjesmaker maar sinds de overtocht denk ik toch anders over de dingen die ik doe. Allereerst heb ik geen professie meer. Ik zou niet weten welk etiket mensen nu nog op mij willen plakken. Maar misschien komt dat nog ooit en ben ik tevreden met de term van bodemopbouwwerker, gespecialiseerd in herstelwerk. Ik kom hier op omdat ik gisteren op de A4 achter een besteelbus reed van een firma met deze tekst. Ik dacht terug aan het begin van mijn carrière toen er nog jeugdopbouwwerkers waren. Wie durft of kan nu nog zeggen dat zhij jeugdopbouwwerker is (geweest) na de Grote Afbraak van het Sociaal Werk dat ergens begin jaren tachtig begon? Mijn gedachten gaan naar een aantal jaren geleden. Mijn bek viel open toen ik de toenmalige wethouder van 020 hoorde spreken over het stopzetten van hulp aan mensen die geen perspectief hadden op de arbeidsmarkt. Een bedding bieden voor de zwakkeren veranderde in een houding van bedingen en afkeren. En dan te bedenken dat ik eens de poster met haar boven mijn bed had hangen. Wat was ze mooi.

Vlak bij het strand parkeer ik de groene Soes voor een rij huizen uit de jaren twintig van de 20e eeuw. Amsterdamse stijl maar dan Haags. Een brede gang die vast een vestibule heet, een slanke vitale vrouw van begin 70 doet mij open. Te slank om onoprecht te zijn. We gaan naar boven waar de aanstichter van dit gesprek op ons wacht. Geen plichtplegingen, alleen een plasje na zo’n lange rit. De man is jarenlang directeur P&O geweest van een grote GGZ instelling en heeft ternauwernood negen fusieprocessen overleefd. Een man met humor. Doorleefd verdriet. Ik vind het fijn hem te zien na de bijzonder grappige telefonische gesprekken. Over Waslijn en de initiatieven en pogingen van mensen binnen de overbelaste organisatie om binnen al die regelgeving er het beste van te maken. Het gesprek gaat al snel over bejegening en afstomping. Over hoofdbonken en epilepsie zien als een signaal van verbetering? Zijn we nou allemaal gek geworden? Misschien is jezelf af- of opsluiten van je diepste drijfveren wel iets dat moet in een organisatie die te veel eist en te weinig ruimte biedt voor leegte?

Het is heerlijk voor mij om met mensen in gesprek te gaan die na zoveel jaar nog steeds op zoek zijn naar passende oplossingen voor complexe vraagstukken. Die niet schromen om woorden als overtochten en overgangen te gebruiken. Die niet hun visie op menszijn en leven hebben ingeruild voor een dominant geworden kijk die berust op geneeskunde en medicijnen waarin ‘het heilige schuilgaat in het wereldse’. Deze mensen kennen uit een rijke ervaring de volle reikwijdte van de band tussen zingeving, emotie en fysiek. Oude thema’s en trauma’s duiken op in ons gesprek en we maken een nieuwe afspraak. Over een paar weken neem ik de boeken weer in en verwerk hun aantekeningen en aanbevelingen in onze theaterproductie.

Op de terugweg ga ik in Scheveningen nog even langs bij mijn oude vriend Peter die ik vandaag voor het eerst ontmoet. Ramses leeft in deze zonderlinge oude ziel in wie ik mij in minder dan geen tijd herken. We praten over onze omzwervingen. Hij leest zijn gedichten voor, vertelt mij zijn diepste gedachten en zelfs datgene dat aan niemand nog bekend is. Ik vertel mijn geschreven schervenverhalen, lees voor uit het boek dat ik hem zojuist heb gegeven. Hoe dichtbij mag ik komen? Hoe dichtbij laat ik hem komen? Grenzen vallen weg. We hebben het over nigredo, het diepgaande proces van verrotten, verduisteren en loutering. En over slangenmuren, de magie van sprekende ezels en de engel met het scherpe zwaard. Een oude lijn wordt opgepakt. Een lijn die verder gaat dan dit leven maar nooit verder zal gaan dan nu.

Op de terugweg denk ik aan de tijd dat ik van het toneel verdween. Ik ben er weer. Van scherven naar weer voor en achter de schermen. Met dank aan de be-schermengel.

Pluche en Pluisje

Sat, 03 Apr 2021 12:56:23 GMT

Lily in the battlefield

En dan zie ik het debat, bijna battle, tussen Koningin Kaag en het meisje Marijnissen en wat verlang ik dan naar Jan. Jan Pronk. Jan Schaeffer. Jan Marijnissen. Die belerende elitaire en afwijzende toon van Hoofdjuf Sigrid aan het adres van de overblufte en overtroefde Lili Jan die demonstratief opstaat in de klas waar iedereen weer is gaan zitten. Zittenblijvers zijn achterblijvers. Een machtsspell eerste klas. Het Nieuwe Pluche tegen het publieke Pluisje. Nog steeds lijkt het alleen te gaan om macht en aanzien. En ik kan het niet meer aanzien. Dat verdeel en heers. Even is het spannend en dan worden de stellingen weer betrokken. Het kantelpunt is nog niet bereikt. Vanuit de loopgraven wordt geschoten op alles wat achter de kantelen beweegt. En omgekeerd. De strijd laat weinig ruimte voor inkeer en bezinning. Laat staan voor liefde. Liefde verdwijnt waar het masker verschijnt. En ook weer vice versa. Het masker verdwijnt waar liefde (ver)schijnt. Maar zover zijn we blijkbaar nog niet. We moeten nog debattlen en ons gelijk bevechten. Een schijnbaar onoplosbaar conflict. Maar is dat zo?

Als we de twee kemphanen even uit de ring halen. Allebei even in hun eigen hoek. Pluche en Pluisje. De eeuwige dynamiek tussen hoofd en hart. Man en vrouw. Macht en Liefde. De drijfveer voor zelfverwerkelijking en ons verlangen naar eenheid. Waar liefde regeert, is er geen drang naar macht en waar de drang naar macht het belangrijkst is, ontbreekt liefde. De een is niets anders dan de schaduw van de ander. En hoe verzoen je die met elkaar? In ieder geval niet op de manier die Pluche en Pluisje etaleerden. Hoe kom je tot een synthese van die schijnbaar onoplosbare tegenstellingen? Wie het weet, mag het zeggen. En die boodschap wordt fluisterend gesproken vaak het best verstaan.

Welke tegengestelde krachten herken ik in mij zelf? Welke disbalans ervaar ik? Ik ben minder pragmatisch, neig naar licht utopische idealen. Mijn zakelijkheid leidt vaak schipbreuk als mijn euforie de overhand krijgt. Maar na mijn duikeling in Nyx is er toch iets veranderd. Ik start niet alleen iets nieuws maar neem ook de regie over bijvoorbeeld mijn boek. Het lijkt alsof daar een nieuwe kwaliteit gegroeid is. Een nieuwe stroom die ik euforisch realisme noem. Niks mis met mijn enthousiasme maar het moet wel een bedding krijgen. En vreemd genoeg vind ik die in de wereld van het bedingen. De geest krijgen in de wereld van de dingen. Ik wist niet dat het kon en ik zet hier geen punt omdat ik graag verder wil. Maar first things first:

NB: De boekpresentatie van 10 april in de Oude Apotheek van Schoonhoven. Tijdstip van 10.00-14.00. In verband met corona maatregelen kiezen we voor maximaal 24 mensen in een doorlopende unieke voorstelling van tien minuten waarin je het boek en een bemoedigend woord kunt ontvangen. Graag had ik als ex dramadocent met enig drama een presentatie gegeven maar dat laat ik nu maar even over aan de leden van het kabinet en onze andere volksvertegenwoordigers. Wil je toch de tiende langskomen, wat ik erg leuk zal vinden, laat dan in verband met de planning even weten hoe laat je dat ongeveer zou willen doen dan roosteren wij dat in. Ieder ander die het boek besteld heeft, ontvangt dit zo snel mogelijk na de lancering op tien april!!

ruimte

Tue, 30 Mar 2021 02:37:05 GMT

Het is nog maar een jaar geleden dat ik mijn carnavalskraker ‘de ruimte van de muiter’ uitbracht. In polonaise liep de meute over de Haven zoals eens Jezus over het meer van Galilea. Althans voor mijn geestesoog. Prompt brak de pleuris uit. Corona. Ophokken. Opschorten van burgerrechten. Leren leven met beperkingen. In de beperking toont zich de meester. De meesten tonen zich beperkt in hun gevoelde of gewaande begrenzingen. Ook in begrenzingen kun je je eigen lied zingen. Mijn ruimte bestaat bij de gratie van grenzen. En alleen op de grens kun je ontmoeten en leren. Tenminste als de grenzen elastisch zijn en geen muren zoals rond Ghaza of Mexico. Maar ook daar zullen mensen zijn die van uiterlijke muren geen innerlijke maken.

Deze turbulente tijd gaf mij ruimte om aan mijn boek te werken. Helemaal toen Renée C(roma) kreeg. Ik voelde mij als de Birdman van Alcatraz die zich, uiteindelijk, vrij voelde zelfs in de afhankelijkheid van zijn gevangenschap. Waar veel mensen zich gevangen voelen in hun vrijheid, was hij gelukkig achter de tralies die de ingang waren voor zijn carnavalslied met dat aanstekende refrein: tralalalie en tralielala. Je moet er wat van willen maken. Maar dat gaat zomaar niet. Ik ben geen Birdman van Alcatraz, Ik ben Alje uit de Ambachtsstraat. En ik dacht dat ik onder de mensen moest zijn om mij gelukkig te voelen. In eerste instantie betekende binnen blijven, onrust. Tegen de muren van mijn eigen onrust oplopen. Een soort van cold turkey. Loskomen van mijn verslaving aan erkenning of juist ontkenning en de bevestiging krijgen dat ik toch niet deug. Onrust. Angst. Zeuren en zeiken. Als mijn dit of mijn dat of mijn zus of mijn zo. Schaduwgevechten. Strijd. Overgave. Leegte. En in de leegte werd mijn vrijheid om te schrijven gevonden. Zo op een rijtje lijkt het simpel maar als je niks meer op een rijtje hebt, is leven een grote blur en doet soms pijn. Geestkrampen. Voetjepijn noemden mijn kinderen het toen ze klein waren en hun voetjes gingen groeien. Zielepijn noem ik de fase maar van op of over je grenzen gaan. Een voorwaarde en een mogelijkheid om mijn vrijheid te herzien en te hervinden.

We voelen ons als veulentjes in de wei als we het podium opstappen van het allerkleinste theater van Nederland, de Zwaan in Gouda. Een foyer en een theaterzaal die in oppervlakte kleiner is dan het Achterhuis van Anne Frank. En toch bezit dit theater alles dat willekeurig welk gerenommeerd theater ook heeft. Een knusse kluis en ik voel mij hier thuis. Eigenlijk voel ik mij overal thuis na mijn ervaringen in isoleercellen en dwangbuis.
In minder dan geen tijd, transformeert Conny in mijn moeder en ik in al mijn jonge Alje’s. Waarom worden moeders ziek? Wat doet ziekte met een moeder? Wat doet ziekte met een kind dat ondanks mama’s ziekte toch een moeder in haar vindt? De teksten kruipen in en onder mijn huid en ik voel een zwaar verdriet als ik mijn vader tegenkom, ‘zijn trillende bovenlip die ik leerde lezen als tastbaar bewijs van zijn voelende wezen.’ En Peter registreert, laat de lijntjes lopen. En hij regisseert en trekt de lijnen strak. Het begin is gemaakt. Ik voel mij licht gesloopt en vreemd genoeg vertrouwd. Rouwen en bouwen in het post-lithium tijdperk. Welkom in het theater van mijn zinnen.

verwondering

Mon, 29 Mar 2021 06:05:46 GMT

Zij verstaat de kunst van wachten en weven. En het creëren van een ruimte van leegte. Als geen ander is ze in staat om een context van tussen te bouwen. Zonder tussen gebeurt er niks. Vallen er gaten in ontmoetingen. Bij haar niet. Zij ziet, begrijpt, neemt waar, heeft lief. Ze wil zo graag het andere in de ander begrijpen. Of snappen in ieder geval. Vandaag ontvangt ze in haar boshut een vijftigjarige blij moedige vrouw wier handen nog ongeuite woorden onderstrepen. Handen die in de schoot of op tafel rusten als de vraag naar het nog steeds gekwetste kind wordt gesteld. Haar rechterhand draait vanaf dat moment aan de ring van haar linkerhand. Is het een ring van haar moeder? Is het haar trouwring? Het heeft voor mij iets te maken met iets dat nog niet afgerond is. En wat heeft dat met mij te maken? Iets met vergeven? In mij verschijnt het beeld waarin ik degene die mij ernstig heeft mishandeld, in tranen bedank. Het is een dinsdagavond, we wonen in de Alexanderpolder. Ik was alleen en staarde in het vlammetje van een kaars. En zonder dat ik er mee bezig was, rolden stille tranen over mijn wangen over iets dat vijf jaar eerder was gebeurd. Eens vergeven, blijft vergeven?

Veel v’s komen in de ontmoeting langs. Een veesje. Verwarring. Verwarming. Verwondering. Verwerken. Vereenzamen. Verlangen. Over verlangen gaan veel van mijn stukjes. En liedjes. ‘ Maar ik verlang zo naar mij, spiegel toon mij wie ik ben. Maar ik verlang zo naar mij, ik zing mijn lied tot ik mij ken. Ik zing mijn lied tot ik er niet meer ben .’ Eens zong ik dat lied in een toneelstuk over de Zeven Doodzonden waarin Conny ook speelde. Dezelfde Conny met wie ik in Waslijn speel onder regie van Peter Jan Eckstein. Zo dadelijk hervatten we onze repetities. En nog even, dan staan we er weer. Op de planken is zoveel leuker en levendiger dan daartussen. Hoewel niemand dat natuurlijk echt zeker weet….

idealen

Sun, 28 Mar 2021 07:35:40 GMT

Is het een idee om het eens over idealen te hebben? Met een beetje ruimte krijg je I-deal- en ontstaat er ruimte om met het begrip te spelen. De deal die ik heb met mijzelf. Ideaal. Idee. Idool. Allemaal hebben ze te maken met een voorstelling of een (denk)beeld. Ik vraag mij af wie ik in mijn leven beschouw als een idool. Iemand die mijn droom leeft. De eerste die opkomt, is John Lennon maar dan keert de droom zich om in moord. Imagine. Stel je eens voor dat er niet een idioot was geweest die nota bene zijn eigen idool had doodgeschoten. Als dan. Alsof mijn leven dan….Wat een onzin om te mijmeren over mijn niet geleefde levens.

Wat zijn nu eigenlijk mijn idealen als mijn idolen niet langer in mij ronddolen? Welk ideaal is dan de baas? Want in den beginne betekende idea: vorm of patroon. Le Patron. Dat wat vorm geeft aan waar ik voor sta en ga. Waar mijn commitment uit spreekt en dat aan een beeld bouwt van mijn mogelijke toekomst. Ik moet natuurlijk wel iets doen voor dat iets naar mij toe wil komen. Toch? Mijn ideeën over bijvoorbeeld humanisering van de zorg is wel een dingetje dat ik concreter wil maken zonder meteen mijn beelden in beton te gieten. C’est le ton, pas le beton qui fait la musique. Al het andere maakt een mens ziek. Het gaat om de juiste toon. En maten natuurlijk.

Soms denk ik dat ik bijna vijf jaar geleden heb meegemaakt wat we nu overal om ons heen kunnen zien. Overspannen, overbelaste systemen van bits and bytes. Waarin de intenties van het individu het veelal, er zijn altijd afwijkelingen, afleggen tegen de rigoureuze regelstructuren. Om rebels van te worden maar het is niet aan veel mensen gegeven om blijmoedig of stoïcijns te rebelleren en niet vermorzeld te worden door die rampzalige regelzucht. Het moet toch anders kunnen? We zijn toch in staat om onze systemen humaner, vriendelijker in te richten?

Als ik kijk naar de ontwikkelingen rondom mijn boek en zie hoe de ene stap volgt op de andere, dan kan ik daar zo blij mee zijn. Ik hoef het niet alleen te doen. Als ik het even niet weet, dan weet jij het wel. Of ik bevraag mijn trouwe vriend de Yijing, het boek van Verandering en kom dan vandaag uit bij p hexagram 48. Goede opdrachten komen vanzelf als ik uit mijn Bron put. En mijn Bron dus niet langer uitput. Alles kan veranderen, maar de Bron blijft op zijn plek. Maar ben ik in de buurt van mijn Bron? En put ik daar ook uit? Welk onderhoud verricht ik aan de put opdat het water vers blijft? Kan ik hier een Tao aan vastknopen? Ik raadpleeg het Boek nog een keer. Uit luiheid want eigenlijk is het antwoord duidelijk genoeg. Ik kom op hexagram 16 De cadans. Het gaat om ritme en balans. Om het vinden van de juiste maat en de juiste maten. En jawel, een droom wordt werkelijkheid. I have a dream. Ik heb een droom. En een keus, zo lees ik: Kies ik de dwaalweg van de dwaas of de dienst van de discipel? Het leven is geen leerfabriek, het leerproces is volgen. Standvastig rusten in hectiek…Waarom dan toch verbolgen? Waarin ligt dan nu mijn waarde? De onbegrensdheid van de Aarde
vind ik slechts met vrienden op mijn I-Pad. En waar ik denk te struikelen ligt wellicht mijn allergrootste schat. Ik ben flink over mijn denken gestruikeld en ben weer door mijn vrienden opgeraapt en opgestaan. En voetje voor voetje bevind ik mij weer op mijn pad. Wat een leuk leven, eigenlijk. Best wel…

facts and figures

Sat, 27 Mar 2021 09:29:13 GMT

Cijfers en Data:

Boekpresentatie v Waslijn
Locatie: de Oude Apotheek, Schoonhoven.
Tijdstip: 10 april van 10 tot 2.
Details volgen.

De Plof rijdt weer verrukkelijk en neemt mij mee langs de Vlist. Vlak voor de laatste lange bocht voor Haastrecht, zie ik dat mijn kilometerteller op 149.999 staat. Een geluksgevoel maakt zich van mij meester. Ik laat mij vaak met gemak meeslepen in mijn euforie en overzie dan niet het mogelijk onheil dat om de hoek wacht. Net op het moment dat ik de bocht doorkijk en zie waar ik uit wil komen, draaien de cijfers zich om. Ik ben als een kind zo blij. Zelfs als de benzinemeter fel begint te flikkeren. Gelukkig ben ik als ik dat niet hoef te zijn.

Als kind hield ik van rekenen. En van taal. Ik had een groot tel- en taalraam. Maar toen de breuken kwamen, was er alleen nog maar het Woord. Ik ging woorden weven, zinnen verbeelden, zinnen verzetten. Hiermee kon ik lang vorm geven aan wat ik niet begreep en zekerheden zien die er wellicht nooit zijn (geweest). Woorden werden betogen en ik werd een betoger. Vaak met een wit spandoek want ik wist nooit echt waarvoor ik voor of tegen wie ik moest samenspannen. Daar heb ik nog steeds moeite mee.

Identiteit is de weg terug langs plaatsen waar ik eens ben geweest en slechts kon kijken naar wat ik toen nog niet kon zien. Woordjes geregen aan een ketting. Ik vind het wel mooi en laat deze omschrijving, een definitie of formule is het niet, maar staan. Ik ga weer even terug naar de lessen in de derde klas van mijn juffrouw van der Noorda. Mantelpakje, knotje, iets langer dan mijn Oma en net zo oud. De tafel van zeven. Haar afscheid in de Salvatorkerk. Spechtstraat 10. Tot in Libanon stuurde ik haar ieder jaar een verjaardagskaart. Het zal dus wel lente zijn geweest.

Van de Parkschool, de Archipelweg, het Zamenhofparkje, vliegen mijn gedachten naar hier en nu. Het boek. Er moet een draaiboek komen voor de boekpresentatie van Waslijn op 10 april. Maar mijn hoofd of buik, ik weet nog steeds niet waar mijn verstand zit, willen eerst nog rekensommetjes maken. En ik geef de rekenmeester in mij maar voorrang maar wil dat wel doen in de context van de boekpresentatie in de Oude Apotheek op 10 april, de verjaardag van mijn oude Oma Pama, de moeder van mijn moeder, de echtgenoot van Alje, mijn Opa. Hoe oud zouden ze nu zijn geweest? Cijfers komen niet naar boven. Dan maar wat cijfers die voor handen liggen.

Het boek kost 34,99 euro. Controleer het maar, bestellen kan daar ook: wwww.de-waslijn.nl. De drukkosten alleen bedragen rond de tienduizend. 10K kraait de boekhouder in mij. En dan tel ik niet de waarde van de mensen die zoveel mensen hebben gehad in de realisering van mijn droom. Want het is meer een droom die uitkomt dan een plan. Ik heb nooit veel geloof gehecht aan plannen. Als ik nu toch met cijfers goochel, komt de vraag op hoeveel geld het zou kosten als ik ooit opnieuw opgenomen moet worden? De vraag stellen, is ‘m vaak ook snel beantwoord krijgen. Eén dag opname in een psychiatrische inrichting kost € 519-. Ik heb ongeveer 240 dagen aaneen- en opgesloten in een inrichting gezeten. Alleen opnamekosten bedragen voor die acht maanden een kleine € 125.00,-. Dat is exclusief de behandelkosten van de depressie en psychoses, exclusief de elektroshocks, het gebruik van de operatieruimtes voor de elektroshocks, het reinte-gratie traject, de nabehandelingen. Om maar niet te spreken van de schade voor mijn dochters door het oplopen van studievertraging. Om het ook maar niet te hebben over immateriële schade en andere maatschappelijke kosten als inkomstenderving, overbelasting van de mantelzorg enz.

Negentien dagen opgenomen worden in een inrichting kost ongeveer even veel als alleen de drukkerskosten van een boek waaraan ik ruim anderhalf jaar heb gewerkt. Zeg zeshonderd dagen waarin ik geen medicatie nodig had, alleen de ondersteuning van vrienden en meesters op het gebied van marketing, vormgeving, pedagogiek. Vermenigvuldig dat eens met de kosten van een opnamedag. 600x519=311.400. Hoeveel boeken zou ik daarvoor kunnen uitgeven?

Ik ben van mijn boek gaan houden, boekhouden is nog steeds niet echt mijn ding. Schrijven is inmiddels mijn passie gaan worden. Hoe zou mijn ziekte- en genezingsproces eruit hebben gezien als ik in mijn Grote Wankel aangeraakt zou zijn in mijn talent? Wordt vervolgd. Rest natuurlijk nog 1 keer de datum noemen van de boekpresentatie. TIEN APRIL van TIEN TOT TWEE uur in de Oude Apotheek van Schoonhoven. Het programma volgt, de rode loper rollen we vast uit.

de kunst van het ontsporen

Tue, 23 Mar 2021 10:07:39 GMT

This is a subtitle for your new post

Ontregelen, de kunst van het ontsporen

Vroeger . Toen dus, toen ik nog teveel vroeg en te veel geld verdiende als ongeremde organisatie- en onderwijs-ontregelaar. Zoals alles wat je ziet in de Indesit gaat, zo werd ik vaak betrokken in processen die stagneerden, opgezet of anders moesten. Mijn grote kracht lag in het samenbrengen en terugbrengen van mensen in hun eigen, soms onbekende, spoor. Hoe wrang dat ik toen niet in de gaten had dat ik zelf ontspoorde in de tijd en hopeloos ontregeld werd. Mindslet. Waar ik eens een grote schotelantenne had of was voor mijn omgeving, verdween ik van de radar. Ontredderd. Ontregeld. Ontremd. In de poeier. Er onder door. De bandbreedte van mijn brein verschrompeld, brein- en blikverkalking waar geen huishoudazijn een oplossing voor was. Ik leek zelf opgelost in Chaos. Een leven van Nyx..

Erg . De enige reden waarom mensen veranderen, is omdat ze niet hoeven te veranderen. Als de ontregeling maar groot genoeg is, dan veranderen ze vanzelf. Zonder dat ze er erg in hebben. Ik twijfel of ik deze zin laat staan omdat ik hem zelf niet begrijp. Wat is ergens erg in hebben? Ik denk iets met argeloosheid, argusogen maar moet dat nog even uitzoeken. Dat kun je natuurlijk zelf ook.

Shitverhaal . Wat heeft mij nou doen ontsporen? En kan mij dat opnieuw gebeuren met al die rare tegenstellingen in deze turbulente tijd? Die vraag trekt mij naar binnen. En is het de vraag of ben ik het die in staat is om weer te vertragen en te verdragen wat er in mij zich wil uiten? Het is zo heerlijk dat ik dat weer kan terwijl ik nog maar kort geleden niet meer wist hoe ik mijn veters moest strikken of mijn billen moest afvegen.

Maalstroom. Ik heb zoveel zin om weer te leren, te voelen en te begrijpen wat er allemaal in mij maalt in relatie tot die heftige stormen waarin we met zijn allen zijn terechtgekomen. Al die teksten met maar een beperkte houdbaarheidsdatum. Al die complexe vraagstukken en tegenstrijdige gevoelens die niet werkelijk toegelaten dus ook niet losgelaten worden. Als ik weer maal, weet ik dat ik de verbinding met mijn aarde weer moet herstellen. Grond vinden onder mijn voeten. Aarden. Wel aardig is dat aarden de laatste letters vormen van aanvaarden. Neem nou maar van mij aan, dat luchtfietsen leuk is maar dat het je niet terug naar huis brengt. Verre van dat.

Onderstroom . Ze weet het zelf nog niet maar ik ben dol op Lisa. En ook op Loah. Twee Ierse barden die elkaar speels vinden in the Undertow. En waarschijnlijk ook daarbuiten. Hun lied raakt mij iedere keer, kijk zelf maar: https://youtube.be/UwaBoX97PbQ. Heb ik te veel beweerd? Twee vrouwen op dezelfde golflengte, improviseren, gunnen. Die wevende tweede stem van Loah. En dan die vreugdekreetjes na afloop. Vreugde als kern. Ik krijg zelf zo’n zin om op mijn eigen bescheiden manier weer op te treden. Liefst voor een klein intiem publiek. Het grote vind ik vaak het grove en daarin gedij ik niet. Als mijn onderstroom maar bovenkomt.

Prutsen . Struikelen. Rommelen. Dat deed ik al als kind. De natuurlijke mind is het natuurlijke kind dat de kunst van het ontsporen nog verstaat. Geen blauwdrukken meer voor mij. Maar o, wat heb ik een verlangen om weer op te treden. Gisteren mocht ik weer even. De plotproef van Waslijn, mijn Boek van Verwerken, ligt op tafel. Een tastbaar bewijs van een bijzonder proces van totaal verdwalen. Ik lijk naast processen te kunnen initiëren van anderen, nu ook het vermogen te hebben om mijn eigen proces tot een bijzonder slotakkoord te brengen. Maar alleen in relatie tot anderen. Kloppen de verhoudingen? Synergie en samenspel. Het gaat niet om de maar om het delen. Delen en spelen. Afstoffen van oude gedachtes en aftasten van wat in het duister verborgen ligt. En dan gaat het licht aan en vertel ik weer mijn verhaal. Door te spelen gaat het licht aan en ik citeer het weergaloze gedicht Tillicho Lake van David Whyte.

lenteleven

Mon, 22 Mar 2021 11:38:18 GMT

Lieve Do, op jouw verzoek mijn reflectie over woede. Waar blinde woede eens een reflex is geweest.

Alleen door het creëren van een beter leven, kan een beter systeem worden ontwikkeld. Een zin van de dode dichter Havel wiens woorden nog lentelevend zijn. Poëzie en politiek, zonder verbeelding dat het anders kan, wordt een land doodziek. Eerst van elkaar, de verwijdering begint. De flauwe grapjes, het geschimp. De dreiging en de confrontatie. Partijen tegenover elkaar op de terreurlijn. En het begint altijd met schijnbare grapjes: wappie of parasiet. Degenen die eens vrienden waren, zien elkaar plots niet. Licht verdriet komt in mij op als ik denk aan de woorden van mijn pas gestorven vriend Wim Verschuren denk: ’ Als je de ander met respect nabij bent en helpt om weer op adem te komen zonder hem of haar te claimen of te kleineren, kun je het gevoel hebben dat je vleugels krijgt. Ik denk dat iedereen dat wel eens heeft ervaren. Waar komen die vleugels vandaan? Ik denk omdat je diep in jezelf weet dat je zo écht mens bent .’ Zullen we hier, op deze plaats, nu, even een momentje nemen om op adem te komen en Wim gedenken en daarmee ook al is het maar heel even, terugkeren naar de bron van wie wij zijn?

Fijn dat je er bent en mij leest. En bevraagt. Over het inhouden van mijn woede en het niet openlijk partij kiezen. Over mijn ingehouden driften heb ik al genoeg geschreven, vind ik. Maar omdat je mij ernaar vraagt, wil ik er nog dit over zeggen: ik ken die blinde drift die wellicht niets anders is dan het kind in mij dat bevestigd wil worden. Als kind is er niks of niet veel op tegen om alles er uit te gooien, zonder onderscheid, zonder acht te slaan op de gevolgen, zonder rekening re houden met een ander. Niks mis met natuurlijke driften en het golven en volgen van je woede. Meestal verdwijnen die golven en levert het mooie liedjes op. Als het golft dan is het goed. Niet te stuiten, niet te sturen. Gewoon er bij blijven, het devies voor alles eigenlijk.

Agressie dat zich uit in primitief geweld, of dat nu door de wortel en wapenstok van de politie(k) is, leidt alleen tot onderdrukking en repressie. En alles wat onderdrukt wordt, komt naar boven. In geweld of in depressie. Soms kan ik zo blij zijn dat ik het hele proces van bouwen en rouwen, van creatieve destructie, al een keer mee heb gemaakt. Op individueel niveau weliswaar maar er zitten duidelijke overeenkomsten. Ook in mij waren afschuwelijke zelfdestructieve desintegrerende krachten werkzaam. En zoals alles in de natuur het ritme kent van teen en tander, roept ook desintegratie een creatief proces op van integratie. Een lange weg naar herstel kan dat zijn en het is de enige weg naar verandering dat mijn vingers altijd weer typen als vernadering. Typisch toch?

Ik wil jullie danken dat je er bij gebleven bent. Bij mij. Eens leek dat ondenkbaar. Dankbaarheid toelaten, zegt Wim, is beseffen dat je kwetsbaar bent en de ander nodig hebt. Het stemt tot nadenken dat in veel culturen grote waarde wordt toegekend aan dankbaarheid waar ondankbaarheid verwerpelijk wordt geacht. En over zijn graf citeert Wim Seneca: Ondankbaar is wie ontkent dat iemand vriendelijk voor hem is geweest. Ondankbaar wie dat verbergt. Ondankbaar wie er niets tegenover stelt. Het meest ondankbaar van allemaal wie het vergeet.

Dus niet vergeten, wees vriendelijk en (h)erken de woede
.

geit

Sat, 20 Mar 2021 17:05:44 GMT

Iedereen kent die markerende momenten van voor en na. Waar de grond onder je voeten vandaan geslagen en de wereld voor je een afgrond leek . De scheiding. De ziekte. De dood. Het ongeluk. De oorlog. De ruiming van je veestapel. De depressie. Wat voorheen gewoon was, leek voorgoed verdwenen. We zitten vandaag aan de keukentafel van de Bonte Weide. Vier mensen en een kind die de ongrond kennen en herkennen in de ander. Vier mensen die voor het eerst met elkaar kennismaken en willen ontdekken welke waarde ze voor elkaar kunnen hebben. Vier mensen ook die eens alles zijn kwijtgeraakt en helemaal opnieuw moesten beginnen. Van voren af aan. Pionieren. In den Beginnen was het woest en ledig. Verlies is de draad die door ieders leven gaat. En vreugde onze kern.

Al snel zitten we met elkaar op dezelfde golfengte. Dat is altijd een bijzonder moment en vooral zichtbaar bij mensen die eens alles of veel zijn kwijtgeraakt. Er willen zijn voor de ander. Opstaan en weer doorgaan. Doodgaan is geen optie. Hoewel het soms een strobreed daarvan af leek te liggen.

We krijgen een rondleiding door de stallen. Ik stel mij in op de geur van geiten die ik ken van de kinderboerderijen en de geslachte geiten die ik vol van vliegen zag en rook tijdens mijn diensttijd in Libanon. Die specifieke zurige bijna strontlucht kan ik nu nog ruiken als ik dat wil, ook al is het meer dan 41 jaar geleden. In de geitenstallen van de Bonte Weide doet niks mij denken aan die geur van toen. Het ruikt gezond. En is dat ook. En Mart Jan (bijna 41) vertelt over het unieke van dit bedrijf. Over het lange en vaak eenzame proces van biologisch boeren. Het is niet altijd makkelijk om 24/7 met je bedrijf bezig te zijn. Waar anderen tijd hebben voor een boek, zijn hij en zijn vrouw de hele dag in touw. En dat is niet erg maar wel zwaar. Ervaring doe je slechts op door te ervaren. Trial and Error. Op je plaat gaan. Opstaan en weer doorgaan. Doodgaan is geen optie.

Mart Jan’s verhalen doen ons smelten. Antoinette van acht eet van het voer dat ook de geiten eten. Ze proeft de noten, granen, het gedroogde fruit. Probiotica. Voor het leven. Daarvoor doen ze het. Iedere keer kijken welke interventie ze achterwege kunnen laten om nog meer ruimte te krijgen voor gezond en eerlijk eten. Experimenteren. Pionieren. Balanceren langs de soms steile wanden van een nieuwe werkelijkheid. Er zijn geen voorbeelden. Mart Jan en zijn vrouw Willy passen niet in het uniform, zijn volstrekt uniek in hun aanpak en liefde voor de dieren. En dan is het ook een regelrechte ramp als je bedrijf ten onder dreigt te gaan, alle dieren geruimd moeten worden die je soms zelf gezoogd hebt, terwijl je zelf hoogzwanger bent en ook nog eens op het punt staat te verhuizen. Maar genoeg hierover. Opstaan en doorgaan. Doodgaan is geen optie.

Een bedrijf als de Bonte Weide run je niet met regels en voorspelbaarheid. Dat lukt alleen vanuit liefde voor het proces, gebruik maken van wat er voorhanden is en dat zo te gebruiken dat er iets nieuws kan ontstaan. Levi Strauss heeft deze mensen bricoleurs genoemd. Het wilde denken. Geen rechte lijnen. Krom is krom. Nieuwe wegen vinden vanuit dat wat er voor je voeten komt of op je pad verschijnt. Opnieuw combineren en creëren. Levi Strauss, de ontdekker van onder andere de strak zittende jeans, maakt een onderscheid tussen de engeneers en deze bricoleurs. De eerste bouwen volgens vaste en controleerbare principes waar de bricoleurs met unieke oplossingen komen voor complexe vraagstukken. En daarmee bouwen aan een nieuwe mythe.

Over vijfentwintig jaar zal ik er hoogstwaarschijnlijk niet meer zijn en Willy en Mart Jan zullen mijn leeftijd hebben. Antoinette is dan al in de dertig! Hoeveel boeren zullen er dan zijn die volgens de natuurlijke pure principes van deze zeldzaam en unieke mensen, ook vormgeven aan hun verlangen? Want daar begint het mee. En daar eindigt ons gesprek aan de keukentafel van de Bonte Weide. Vier mensen vinden elkaar en vieren het leven met een glas Kefir. Op jullie gezondheid.

Goede mensen, zegt Mahmoud tussen de rij- instructies door. Binnenkort heeft hij weer een nieuw examen om zich rijschoolinstructeur te mogen noemen. Voor alles scoort hij voldoende tot goed alleen moet hij sneller Nederlands gaan spreken. De radio gaat aan en Herman van Veen, inmiddels 75 en springlevend, zingt Opzij, opzij, opzij. Wij zingen mee. Maak plaats, maakt plaats, maak plaats. We hebben ongelooflijke haast. We moeten rennen, springen, vliegen ,duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan. We kunnen nu niet langer, we kunnen nu niet langer blijven staan….
Bij zijn voordeur legt Mahmoud mij nog één keer de vijf principes uit van de basiskennis voor goed rijden. Waarnemen, voorspellen, evalueren, beslissen, handelingskeuzen. Als Mahmoud zou kunnen kiezen tussen rijschoolhouder of een bijdrage leveren aan de doorontwikkeling van een gezonde leef- leer en werkomgeving in de Krimpenerwaard, wat denk je dat hij zal kiezen?

kuddedier

Fri, 19 Mar 2021 05:18:37 GMT

Hoe is het mogelijk dat met één rood potlood Nederland zichzelf blauw en grijs heeft gestemd? Dat is tenminste iets. Er is een tijd geweest dat ik dat gevoel zelfs niet meer kon voelen. Soms denk ik dat depressie naar binnen gekeerde woede is. Nu ervaar ik vooral een onrust over de uitslagen van de verkiezingen. En de feestjes die na afloop werden gevierd. Anderhalve meter afstand en mondkapjes lijkt het devies te zijn voor de kudde maar niet voor de winnaars van de verkiezingen. Ik ben ontstemd. Een goed teken. Het maakt mij wakker en doet een appel op mij. Het leven brengt nooit wat we willen maar altijd wat we nodig hebben. En gek genoeg geeft die gedachte mij rust. Onrust maakt mij rustig?

Ik rijd op mijn fiets door de lege straten van Schoonhoven. Ik wil niet te laat komen voor mijn afspraak met Mia. Mama Mia, here I go again. Mama, how can I forget you? De vogeltjes worden overstemd door Abba. Een opspelende jeugd. Op het parkeerterrein van de Zilverstadruiters word ik door haar en twee uitbundige honden ontvangen. Mijn mondhoeken krullen en ik krijg zin. Dat doet een boerderij met mij. De geuren, kleuren, de geluiden. Als Mia haar spullen heeft uitgeladen, gaan we naar de binnenbak van de manege waar zij met paaltjes en touw een cirkel trekt in het zware zand. ‘Dit symboliseert de kudde’, vertelt ze. Ik heb altijd wat moeite met instructie maar haar woorden drink ik in. Ze legt de principes uit van de rollen in iedere kudde. Vooraan loopt de leidmerrie en daar gaat niemand aan voorbij. Achter de kudde loopt de hengst die de kudde bij elkaar houdt. Daarom valt de BV Nederland dus uit elkaar. De man moet niet voorop lopen. Mia vertelt verder over dat hoofdbestuur dat maar de hele dag aanstaat en onze zuiverste intenties vaak overschreeuwt. Paarden voelen de intentie waarmee ze bejegend worden en reageren daar direct op. Je kunt nog zo veel willen maar als je dat niet doet vanuit een zuivere intentie dan kun je het wel schudden met een paard. Ik knik.

Met licht knikkende knieën volg ik Mia naar de stal van Queenie, de merrie die mij zo dadelijk lesgeeft in mijn eigen motieven. In de binnenbak doe ik de zware deur dicht en laat de hefboom zakken. Er is geen weg terug, ik kan er alleen maar in stappen. Queenie gaat door haar hoeven en rolt zich door het zand. Ze neemt haar plak in. Behoed als een echte cowboy stap ook ik in de ring. Wat ik voel? Een beetje op mijn hoede, een lichte opwinding. En dat spiegelt het paard rondom mij. Grappig, denk ik nog. Mia haalt kaarten met teksten en tekeningen tevoorschijn en besluit zich te beperken tot drie. Wat wil ik? Wat dode ik? Wie ben ik? Ik leg ze willekeurig neer in de kring en vertel bij iedere gelegde kaart mijn associaties. Over het toeval dat ik gisteren nog geschreven hebben over mijn ploeterende wil en dat er een grotere wil is die verstaan kan worden. Zie je dat, vraagt ze en ze kijkt omhoog naar een duif die door de bak vliegt. Dit heb ik nog nooit gezien en dat op het moment dat jij praat over een hogere wil. Grappig hé? Ik zie hoe Queenie naar de kaart met Wat wil ik? Loopt en deze met haar hoeven onder het zand schraapt. Ze lijkt net zo snel afgeleid als ik en luistert gespitst naar de geluiden van buiten. De vogels, het klakkende geluid van paardenhoeven over de deel. Als ik door de cirkel loop en stil sta bij de kaart wat ik doe, volgt hetzelfde proces als met de kaart met wat ik wil. Wonderlijk. Als ik in het midden stil sta bij de vraag wie ik ben, lijkt zich hetzelfde af te tekenen. Weer gaat Queenie naar de kaart, ze lijkt mij te groeten en gaat weer naar de rand van wat de kudde symboliseert. Ik voel mijn lijf van kop tot teen tintelen en voel een diepe ontroering. Ik hoef mij niet anders voor te doen dan wie ik ben. Hier zijn is mijn plek. Uit blijdschap galoppeer ik nog twee rondjes met Q door de binnenbak terwijl Mia opruimt en het volgende paard de bak binnengaat. Een kort verbod van de berijdster: het is verboden om twee verschillende paarden aan te raken zonder je handen eerst gewassen te hebben. Het moet toch niet gekker worden?

Bij het afscheid staan we stil bij wat er is gebeurd. Wat was ik in Grote Gekte gebaat geweest bij deze aanpak in plaats van het aanbod van toen en daar. Wat wordt mijn nieuwe aanbod aan de wereld? Gelukkig hoef ik daar niet lang stil bij te staan.

wil

Wed, 17 Mar 2021 07:36:10 GMT

Voor mijn vijftigste verjaardag heeft ze mij uitgenodigd om samen naar het eerste optreden van Leonard Cohen te gaan. Het is bankencrisis en daar hebben Leonard en ik last van. Leonard is belazerd door een zakenpartner en is alles kwijtgeraakt. Alles wat ik er doorheen heb gedraaid, is aan mijzelf te danken. Hoewel?

We lopen door de Haarlemmerstraat, richting Westergasfabriek. Het is zomer en koud. Zij koopt voor mij een zwart vest dat tien jaar later door de motten aangevreten, in de Kliko verdwijnt. De herinneringen blijven. Lichte miezerregen en toch zingen we de liedjes van de meester. ‘Where, where is my gypsy wife tonight.’ We verkneukelen ons op de liedjes die hij voor ons zal zingen.

Zielsgelukkige mensen zijn op dit concert afgekomen. Op de steeds drassiger grond gaat het publiek uit zijn dak. Hier staat een blij mens. Bij het begin en eind van ieder nummer bedankt hij royaal de muzikanten. Het danken duurt soms langer dan het lied zelf. Het janken ook. En de muziek blijft broeien en het publiek beantwoordt ieder woord van dankbaarheid. Halverwege het optreden gaan mijn traansluizen open als Leonard Cohen met zijn sonore stem vertelt over de aanleiding van het komende lied. If it be your will. Zijn hoed gaat af, stilte vult de open ruimte. Een lied, een gebed. Hij verdwijnt naar de achtergrond, the sublieme Webb Sisters zingen licht door gebrokenheid.

Niet mijn wil geschiede. Niemand die dit leest, is ongeschonden door het leven gekomen. En allemaal hebben we soms te maken met situaties die vragen om de inzet van onze wil. Over de wil is veel geschreven, nu doe ik het ook weer. ‘Je moet doen wat je niet laten kunt’, bromt een stem in mij. Voor mij betekent willen, soms tegen beter weten in, ploeteren om iets tot stand te brengen. Maar er is ook een gezonde wil die voortkomt uit onze kern, ons wezen, uit wie we zijn. Iets onvoorstelbaars. Een metakracht die ergens in en rond ons is die het spel van al die verschillende delen van onze persoonlijkheid lijkt te sturen zonder zich met één ervan te vermengen of te vereenzelvigen. Al die stemmen, al die delen van wie ik denkt te zijn. ‘Er is niks van jou bij, alles wat je met je ogen dicht ziet, is van jou’. En ik doe mijn oogje dicht en dank in stilte voor alles wat ik heb mogen ontvangen in dit leven.

Het boek is onderweg naar de drukker en uit mijn handen. Het is niet meer aan mij. En wellicht is het dat nooit geweest. Uit de grond van mijn hart wil ik iedereen bedanken die dit mogelijk hebben gemaakt. En zal ik dan nu, net als Leonard mijn dank persoonlijk richten? Bijvoorbeeld aan mijn nichten? Aan Joke, Thea, Baukje, Jehanne, Hermien, Marloes, Wendy, Ingeborg? Wat ben ik blij met jullie bijdrage. Ik zal je naam niet noemen omdat je dat niet nodig vindt. Die Friese of Groningse aard van ‘doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg’. Daar krijg ik gek genoeg, maar geen genoeg van. Frysk bloed. Sjoch op...

rots

Tue, 16 Mar 2021 09:54:11 GMT

Vandaag gaat mijn jongste dochter, Tess, weer, als One of the Bravest, aan de slag in het Bravis ziekenhuis. Ik wil haar eren. Voor alles wat ze voor mij in mijn lange ziekte heeft betekend en voor alles wat ze ook nu weer met open vizier en hart aan gaat.

Tess. Rots in de branding,

een baken van Licht
In turbulentie en hectiek,
in grote nood, doodziek,
gewoon…er zijn. Er gewoon zijn.
Zo is ze gewoon. Gewoon, Tess is
Haar handen spreken
waar al het andere

soms bitter wordt gemist.

Tess. Rots in de branding,
een baken van Licht
Haar handen spreken woorden
Van daar waar wijsheid woont en leeft
Waar het gewoon is
dat je om en aan een ander geeft
waar je hoort, waar je luisteren

niet in cijfers wordt gesmoord

Tess. Rots in de branding,
een baken van Licht
Onverzettelijk verzet zij bergen
Haar handen spreken, verwarmen, omarmen
Haar liefde een weten,

Zo is ze gewoon.

Ze is gewoon Tess.

Rots in de Branding,

een baken van Licht

Bodemleven

Sun, 14 Mar 2021 16:24:34 GMT

In de verte zie ik de boom liggen. De kleinste in zijn familie. De Inermus Gleditsia triacanthos Elegantissima. Die ja. De boom met doornen van een centimeter of drie, steeds in groepjes van drie. Wat nog over is aan wortels van deze door schimmels en zwammen aangetaste en weggevreten boom, is in twee handen te vatten. Voor het verstand is het iets moeilijker te aanvaarden dat deze Christusboom, die zo gezichtsbepalend is geweest voor deze plek, nu uitgestrekt op het grasveld rust. Aan de stam is niet te zien dat de boom ziek was, de wortels vertellen het verhaal van lijden en liefde. De boom als gastheer van de schimmel en de zwam. De boom waarvan eens de zware kroontakken tot doornenkroon werden gemaakt die op het hoofd van Christus werd gedrukt.

Luc vertelt over zijn pijn en die van de boom van de boom. Hij verstaat als geen ander de kunst om zich te vereenzelvigen met zijn natuur. Hij herinnert zich de dag dat hij de boom plantte. Herinneringen komen boven en weigeren te zwijgen. Hij vertelt mij over deze karakteristieke boom met zijn authentieke vorm. Zijn zware kroontakken, die open kroon waardoor er in de zon altijd een prachtig kleurenspel ontstaat. Ontstond. De heerlijke avond aan de stenen tafel, het licht door de boom, die aangename lichte schaduw. De ruzies, de kozingen. De kinderen waren nog kinderen.

Op de plaats waar de Christusboom tot vorige week nog stond, staat nu zijn zusje. Elegant, tweestammig. Maar zonder doornen. Luc vertelt over de moeite die het hem kostte om te aanvaarden dat het leven weg was uit de oude boom. Hij heeft hem nog meer dan een jaar laten staan terwijl de boom zijn levenskrachten al had verloren. Naakt en kaal. Zoals ook wij eens opgaan in een andere vorm. Compost, we zijn niets dan compost. Sterven is een vorm van ontgrenzen en is voor iemand die daar altijd mee moeite heeft gehad en heeft, dat een troostende gedachte.

We lopen over de brug van halve plataanstammen langs de eilandjes die hij hier dertig jaar geleden heeft aangelegd. Een witte eend broedt, meerkoeten bouwen een ingenieus nest, een ganzenpaar sist dreigend als we in hun richting komen. Vader Gans maakt sissende geluiden terwijl hij met zijn kopje bijna evenwijdig aan het water maakt dat hij wegkomt. Moeder Gans kijkt ons verachtend aan en verlaat het donzige takkennest waarin drie eieren liggen. ‘ Soms haal ik de eieren er uit ’, zegt Luc. ‘ Door hun aanwezigheid vermijden andere vogels dit gebied en dat is zonde’ . Hij kan het weten. Hij leeft in de natuur. Hij is natuur. Bijna extatisch vertelt hij over beplantingen en de dikke witte wortels van het kweekgras. Over de zaailingen van Ruit en Witte Toorts. Tijdens onze wandeling vertelt hij over de woelratten. Het enige dat ik van Woelratten weet is dat ze dikke gangen graven en dat de partners van Reve Woelratje en Tijgetje heetten. En dat weet Luc weer niet. Het boeit hem ook niet. Het leven dat hij tussen de korrelige grond vind, daarentegen wel. De regenwormen die nog niet dieper zitten dan twintig centimeter, de bruin en geel gekleurde huisslakken die hun huis hebben dicht gemetseld om bevriezing te voorkomen. Zelfs pissebedden komen als openbaringen voorbij. Hij wijst mij op piepkleine naaktslak-eitjes. ‘ Kijk dan ’, een verlaten molshoop. Momfert mompelt zacht in mij dat hij ook kan overdrijven in zijn lyrische beschrijvingen.

Maar Luc gaat onbegrensd verder over zijn fascinatie voor de natuur die er altijd al was. ‘ Als kind had ik het idee dat als ik een plant in de grond zette en met m’n handen aandrukte ik mijn energie doorgaf aan de plant, zodat deze het gemakkelijker zou hebben bij het aangroeien op z’n nieuwe plek, deze band met plant en grond is gebleven .’ Voor hem is het de natuurlijkste zaak van de wereld dat liefde een krachtige, universele energie is die we onophoudelijk ontvangen en uitstralen. Het is de enige energie die er is. De hele natuur is die energie. En als we die niet meer voelen of vertrouwen maar juist blokkeren, ontstaat er angst. Liefde en angst kunnen niet tegelijk bestaan. Als je liefde blokkeert, is angst het waarschuwingsteken dat je lichaam je geeft. Zijn woorden golven als de landschappen en de tuinen die hij ontwerpt, aanlegt. Waarvan hij geniet als die tuinen zich ontwikkelen zoals hij zich dat had voorgesteld. Terwijl hij weet dat hij geen zeggenschap heeft of controle over het uiteindelijke resultaat. ‘ Het is niet aan mij om alles te controleren maar wel om te begrijpen. Het is wel aan mij om mij te verwonderen en volop te genieten. Zien hoe zich een knop vormt, een bloem bloeit, een boom groeit en voeding is voor andere schepsels. De natuur beperkt, beschermt, beheerst. Noem het harmonie .’

Meerdere volkeren en religies hebben een band met grond en bodem. De Aboriginals (Australië) bijvoorbeeld beschouwen de grond als heilig, één van de belangrijkste bestaansvoorwaarden van de natuur waarvoor zij zich verantwoordelijk voelen en waarvan zij als vanzelfsprekendheid deel uitmaken (overigens net als wij). Één van de vele van deze nomadenstammen had een specifieke verbinding. Als men doortrok naar een volgende plek groef men zichzelf in en gaf hiermee de energie terug die hij/zij tijdens het verblijf had opgedaan, de overtuiging was dat je dan helemaal schoon op een nieuwe plek begint en die energie volledig kan ontvangen. In gedeelten van Rusland wordt nog steeds in de grond gewoond, contact met de aarde is voor hen een voorwaarde. En voor Luc Engelhard. Wilt u eens langskomen in deze unieke werkplaats van de schepping? www.lucengelhard.nl

Ode an die Freunde

Sat, 13 Mar 2021 11:17:03 GMT

It takes two to know one. Een uitspraak van Gregory Bateson. We zijn onze relaties. Ook de letters die ik nu schrijf, gaan een relatie met elkaar aan, worden woorden, woorden worden zinnen die op zoek gaan naar nieuwe zin. Ik word aangetrokken door woorden die afwijken, die mij tijdelijk uit de vanzelfsprekendheid halen. Ik moet mijzelf dan even opnieuw verbinden, verhouden tot wat ik geschreven of gezegd heb en opnieuw de harmonie herstellen. En niet door het woord te vervangen maar om het te omarmen. Het is niet aan mij om alles te willen controleren, maar wel om te begrijpen.

En dan loop ik voor de tweede keer in één week tijd, langs het Lispunt. Eens een parochiehuis, later een buurthuis waar ik met docenten, studenten en buurthuismedewerkers op zoek ging naar betekenisvolle leerprocessen. Ik was een missionaris van Natuurlijk leren. Te vuur en te zwaard.

Ik klop op de massieve rode deur van de muziekstudio van Peter. Ik tintel van plezier in het vooruitzicht om straks mijn teksten en niet mijzelf weer op te laten nemen. Schrijven is mijn passie geworden. Eens om van mij af te schrijven omdat ik mij afgeschreven voelde. Nu omdat ik de zin inzie van wat ik schrijf en doe. Passie, plezier, podium, performance. Ik heb optreedjeuk. We drinken vlug onze koffie die al snel vocht afdrijvend werkt. Om bij het toilet te komen, ga ik langs het atelier van Maatje die ik ken toen wij beiden hartstochtelijke onderwijsvernielers waren. Veelkleurig vilt op tafels. Lijnen, kleuren in beweging.

Als ik terug in de studio ben, is Peter bezig aan de knoppen en de toetsen. Het gaat allemaal om het vinden van balans en harmonie. In de tussentijd bekijk ik de ruggen van de boeken en zie in mijn verbeelding Waslijn daar al tussen staan. Zou ik passen tussen de Eeuwige Wijsheid van Aldous Huxley en dan Millman? Tussen is een mooi en onderschat woord. Zonder tussen is er niks. Martin Buber schreef zinnige dingen over gemeenschap en relaties. Gemeenschappen worden opgebouwd uit levende onderlinge relaties, maar de bouwmeester is het levende, werkende midden. Wat zich openbaart of emergeert als er voldoende actieve aandacht naar toe is gegaan. Niet te stuiten, niet te sturen. Niet te begrijpen ook voor iemand met een klein denkraam als dat van mij, maar wel te volgen. Extremen lossen zich op in nuance, in het levende werkende midden. Dat is onze bron. En putten we hier uit of putten we die bron uit? We hebben een keuze en een stem.

Of ik even iets wil zeggen in de microfoon. En ik zing mijn carnavalskraker. Jaaa, de ruimte van de muiter werd mijn allergrootste kooi. Mijn streven werd mijn sterven, mijn ideaal de prooi. Dekselse drama’s diep van binnen. Dwarsdwaze razernij. Pas bij het staken van de stemmen, kwam ik mijzelf nabij. Peter knikt en oogt tevreden. Hij gaat zitten, sluit zijn ogen en volgt mijn zinnen. Zijn ziel als opdrachtgever. Ik lees het gedicht over mijn moeder. Wat doet ziekte met een moeder? Wat doet ziekte met een kind dat ondanks moeders ziekte, toch een mama in haar vindt?

Als we pauzeren, praten we over onze beide vroeg overleden moeders die ondanks hun lichamelijk verscheiden toch en misschien wel steeds nadrukkelijker aanwezig zijn. We hebben het over de vraag of we een lichaam zijn met een ziel of juist een ziel zijn met een lichaam. Voor Peter is dat een uitgemaakte zaak. Het gaat om de ziel en de ontwikkeling van ons vermogen om de eigenschappen van de ziel in ons wakker te maken en te ontwikkelen: leven, licht/ opgang en liefde.

Maatje voegt zich bij ons. Zelfs de kleuren in de pompoensoep lijken te kloppen. Even later komt Toon de ruimte binnen met zijn tenorsax. De zwarte koffer gaat open, het rietje wordt getest. Het spelen kan beginnen. Aanvankelijk nog aarzelend zoeken we verbinding maar het is niet aan ons. De ruimte vult zich met intentie. Synthese, synergie en samenspel. Het gaat niet om de, maar om HET delen. Ruimte maken, ruimte geven, ruimte nemen. Geef mij de ruimte, spreekt het onbevangen kind dat met gemak de stap zet naar een nieuw experiment. Sporen zien, lijnen volgen. Scherpe scheidslijnen vervagen en voorzichtig maar beslist begint iets nieuws te dagen. Ode an die Freunde

Gummetje

Fri, 12 Mar 2021 05:15:44 GMT

Elkaar weer zien betekent niet iets dat misgelopen is weer opzoeken. Elkaar weer zien ontstaat uit een verlangen elkaar weer te zien. Wat soms weerzin was, is weer zin geworden. Aan niets komt ooit een einde. Waar je ook wortels hebt geschoten die ontspruiten aan het beste en waarachtigste in je zelf, vind je altijd weer een thuis. Ik zit in de Oude Apotheek aan de oude keukentafel en verdwijn even in gemijmer over het huis van de ezel aan de overkant. De met stalen balken gestutte muren houden het vijftiende eeuwse huis overeind. Het doet mij denken aan die prachtige Japanse tuinen waar we twee jaar geleden waren. Eeuwenoude kromgebogen bomen die bijna horizontaal doorbogen en overeind gehouden werden door gekapte jongere boomstammen. Op het gazon kronkelende dikke wortels en rondom en achter de bomen zijn kromgebogen oude mensen met kappersscharen bezig met het knippen van gras en het verwijderen van onkruid.

Thé komt binnen en loopt direct naar achteren. Het ontroert mij om te zien dat hij zo weinig is veranderd. Met gemak worden vele jaren overbrugd. Gesprekken over verlies van illusies, over ongeluk, muren, zinloosheid en magie. Over waardeloosheid en geluk dat al snel ergens in ons woordeloos samenzijn besloten ligt. Levenservaringen worden spelervaringen worden levenservaringen. We delen veel. Deelleed en lente welt op op onverwachte momenten.

We spreken over onze draken onderweg. Over de weg door de nacht. Over moed en vuur en kracht. Over de ruimte en de vrijheid die weer in te gaan. Opstaan waar eens de angst regeerde. En begeerte. Ooh, wat hebben we meer dan ons best gedaan en verwoede pogingen ondernomen om ons leven onder controle te brengen en te houden. Ik herlees de zin en blijf haken op de woordjes ondernomen en verwoede. Nu weet ik dat het Onzichtbare rust in onderstromen, maar dat was toen slechts een vermoeden. Nu weten we dat het gaat om overgave aan de stroom en leven vanuit richting en volgend sturen van de droom. Doen wat ons te doen staat, doen wat en wie we zijn. Doen wat we niet laten kunnen. En het proces van gunnen krijgt de ruimte. En daarmee weer de liefde.

We kijken naar de overkant van de Haven. Naar het huis met de gevelsteen. De tekst uit het Oude Testament. Over het levensverhaal van Job. Die de Dulder werd genoemd. Over een leven dat eens verscheurd aan scherven lag. Wat is er in die tussentijd gebeurd? Wat heeft ons hier terug aan deze tafel gebracht? Ik kom tot geen ander antwoord dan ZIN. Ik ervaar weer zo’n zin om woorden te geven aan wat eigenlijk met geen pen te beschrijven is. Daarom schrijf ik wellicht met potloden met een gummetje erop. Het is fijn om onzin weg te gummen. En doe ik dat niet, dan doet de tijd dat wel. Tijd heelt alle wonderen.
Thé vraagt mij wat mij nu de energie en inspiratie geeft om weer volop voorop te gaan. Het enige dat ik kan verzinnen, is niet de hoop als stuwkracht of geloof, maar toch de liefde. Hij kijkt mij doordringend aan en vraagt zo teder als alleen mensen kunnen doen die door het vuur zijn gegaan: ‘Hoe kan ik je helpen op de weg van jouw bestemming met de energie die ik nog heb?’

Maatje

Wed, 10 Mar 2021 08:57:48 GMT

Maatje wacht mij al op de hoek van de Veurstraat. Een lange blauwgrijze slobbertrui, een volle bos voornamelijk grijs haar tot op haar billen. Maar dat kan ik niet zien want die trui hangt daarover. Ze loodst mij langs het speelveld vol kinderen. Ik zet mijn motor iets buiten de lijnen van het speelveld en ik hoor mijn vader: ‘er is niks van jou bij. Alles wat je met je ogen dicht ziet, is van jou.’ Een kleine knul maakt mij wakker uit mijn mijmering en vraagt vriendelijk of ik de motor iets verderop wil zitten. Ze willen niet tegen de motor schieten. En ze willen de ruimte. Mijn zegen hebben ze. Ik zet de motor dichtbij de roodgeverfde achterdeur van het gemeenschapshuis van de kerk dat Peter en Maatje een paar jaar geleden hebben gekocht. Een buitenkansje dat ze niet aan zich voorbij wilden laten gaan.

De rode deur gaat open, de rode loper wordt voor mij uitgerold. Ik ga van speelveld naar speelveld. Een heuse opnamestudio met een vleugel. Ik voel mijn speekselklieren werken. Een idee wordt wakker, eerst maar binnenkomen. We gaan door het gevulde viltatelier van Maatje. Op een grote tafel ligt een nieuw kunstwerk. Wie niet creëert, crepeert. Maar deze mensen niet. Ze gedijen in deze ruimte.

Rust, ruimte en relatie. Piet Weisfelt schreef eens dat rust de ervaring is van innerlijke vrijheid. Van vol-ledig zijn, vol van liefde, leeg van censuur. In deze ruimte komt onrust tot rust. We lopen naar hun leefruimte met een heus podium. In het midden staat een knoert van een Yurt. De stilte is weldadig als ik daar naar binnen ga. Het dak van de tent lijkt op de kroon van het Creatie Ei dat Guido Crolla mij geschonken heeft voor de Waslijn.

We gaan aan een lange tafel zitten. Peter is aan het lezen in het boek van één van mijn favoriete schrijvers, Irvin Yalom, die kort geleden bij de School of Life in Nederland was, 020, om daar dit boek dat gaat over het leven, sterven van en de rouw om de dood van zijn vrouw Marilyn. De ruimte vult zich met de lucht van Tom Kai soep. Vers gemaakt met sliertjes taugé, kokosmelk en heerlijk zuurdesembrood. Als je dan eet, eet dan goed. Als je dan leest, lees dan goed. Als je dan leeft enz

Aarzelend gaan we terug naar 2016 toen we elkaar met zijn drieën voor het laatst hebben gezien aan een lange tafel in het Dokkaffee op RDM Campus waar ik toen werkte. Zij hadden net dit huis gekocht en oriënteerden zich op klimaatvriendelijke materialen. Peter was gestopt met zijn psychologenpraktijk en kon zich vol op de verbouwing en op de muziek storten. We praten over leven, leren en improviseren. Miles Davis komt langs. ‘Heb je de autobiografie van Miles gelezen? Moet je doen. Voor hem bestond er geen foute noot. Alleen maar feedback waar je mee kunt spelen. Maar dat vraagt wel een open hart. Je open stellen voor het andere in jezelf en dat van een ander is een voorwaarde. ’ En ze vroegen naar de jaren die sindsdien verstreken waren en mijn leven in grijze wanhoop. En ze namen de ruimte. En de ruimte vulde zich met belofte.

In Peter’s ruimte vraag ik of hij voor mij wil spelen. En zoals zoveel mensen rondom mij, zegt ook hij ja en loopt naar de vleugel, doet de klep omhoog en wordt even stil. En dan gaan zijn handen over de 88 toetsen van het klavier. Een oneindig getal. Ik voel mij alsof ik bij Keith Jarrett ben. The Köln Concert. Ik voel een wellende traan in mijn linkeroog. Als de laatste klank verstomt, sluit hij stil de klep, kijkt mij aan en zegt dat hij het stuk geïmproviseerd heeft met mij in zijn gedachten.

Bij het afscheid voel ik in de omhelzing van Maatje even mijn kleine Oma Pama langskomen. Dezelfde lengte, dezelfde belofte aan een avontuurlijk leven. Marcel’s motor start meteen. Dank je wel voor die grote beurt Chris. De jonge die mij vier uur daarvoor vroeg of ik mijn motor wilde verplaatsen, geeft mij een knipoog. Dag jongen

golven

Wed, 10 Mar 2021 03:47:31 GMT

Golven, een lied over waanzin

Hoeveel lijden valt er te verzetten?

Hoeveel verzet nog tegen dit lijden?

Die ommuurde onmacht, dat zilte verdriet?
De onderdompeling in de waanzin, de uitdoving van mijn ik
keert mij naar binnen, bedekt mijn wezen in een mantel van niks.
Mijn leven sluit zich boven de leegte die het zwijgen heeft achtergelaten.
Een schaduw van schaamte in een leven vol gelaten gaten.
Ben ik mijn schaduw?
Ben ik warrig? Wankel? Wazig?
Wandel ik langs de randen van mijn eigen gekozen afgrond?
Ben ik degene die mij daarin duwt? Waanzin.

Als het golft, dan is het goed
‘en dan is daar weer iets klaar gegroeid
en je hebt het alleen maar aan, in en op je te nemen.
En verder te dragen en dat in je zelf,
de ander en je omgeving te laten gedijen,

Ik bouw mijn medicatie af en mijzelf weer op door meditatie.
Slopen en Bouwen. Slopen en Rouwen in het Neolithium tijdperk.
Bijna zijn mijn medicijnen afgebouwd, en vloeien de tranen.
De strikken van verdriet laten los, mijn creativiteit vindt nieuwe banen.
One step beyond. Madness

Als het golft, dan is het goed
‘en dan is daar weer iets klaar gegroeid
en je hebt het alleen maar aan, in en op je te nemen.
En verder te dragen en dat in je zelf,
de ander en je omgeving te laten gedijen,’

Gedachten gisten steeds meer in het moment, in het heden
en steeds minder naar nut en dan
en angst voor een straks nog na- kolkend verleden.
De huid stroopt zich langzaam maar zeker steeds verder af
van wat en wie ik eens was,
Bevrijd van wat? Schaamte? Straf?
Ik verlaat mijn ouderlijke huid en aard nog aarzelend in nieuwe grond.
One step beyond. Madness.

Als het golft, dan is het goed
‘en dan is daar weer iets klaar gegroeid
en je hebt het alleen maar aan, in en op je te nemen.
En verder te dragen en dat in je zelf,
de ander en je omgeving te laten gedijen,’

Wat ik zo zeer zocht, zoekt mij? MIJ
in dit voort durend leven?
Ik vraag het jou nog even.
Kan ik nog verder toegroeien naar mijzelf en in de wereld?
De toegangswegen zijn, schijnen, lijken open,
niet langer versperd en vervuild
met vermeend los brokkelend puin
of met bergen hopen dat als en dan….
One step beyond. Madness –

Als het golft dan golft het goed

drempel

Tue, 09 Mar 2021 09:15:19 GMT

Liefde herken je aan het afscheid. Vier minuten voor half negen. De avondklok tikt steeds sneller. Haast is geboden. Tijd om verder te gaan met mijn trage vragen is er niet. Een politieauto rijdt langzaam over de Haven. Het heeft iets intimiderends. De stemming slaat om. Net als in een klas schoolkinderen ontstaat er aan het eind van een les lichte onrust, de tassen worden al ingepakt, het hoofd is er niet meer bij. En dan is er nog steeds die verborgen gebleven vraag die altijd gesteld wordt op de drempel. Iedere coach weet dat die vraag vaak gesteld wordt als er eigenlijk geen tijd meer voor is. Voor de draad er mee. Maar tussen droom en draad staan wetten in de weg en praktische bezwaren.

Het hart kent redenen die het verstand niet kent. Of eigenlijk schreef Pascal: “Ons gevoel heeft beweegredenen, die het verstand niet kent.” Onze drang om te leren is de meest fundamentele drift die we kennen. De motor voor verandering is altijd ons gevoel geweest. En dat openbaart zich vaak op de grens, op de drempel. Op de plek waar gedraald wordt, is vaak een verborgen logica te vinden. Daar tijd voor vinden en nemen, bewust worden van wat er speelt, is dan geboden. Alleen nemen we die tijd vaak niet, de tijd neemt ons. En de klok lijkt steeds sneller te tikken. Tijd vertragen en verdragen wat wil ontstaan, is nogal een dingetje geworden.

Vijf voor negen. Waar de klok regeert, wordt het steeds moeilijker om te koersen op mijn eigenlijk innerlijk kompas. Tijd om te vertragen vandaag. Even helemaal niks behalve op mijn handen zitten, wandelen en wachten op wat diep van binnen wil handelen.

veiling

Mon, 08 Mar 2021 06:31:47 GMT

Het manuscript van Waslijn ligt vandaag bij Veilinghuis Sotheby onder de hamer. De veilingmeester, meneer Sotheby zelf, vertelt over de zeldzaamheid van ‘this Peace of Art’, waarbij hij benadrukt dat het absoluut geen verwerkingskunst is. Zo, is het wel begonnen, denk ik stil en haak op het woordje absoluut. Als dit absoluut geen verwerkingskunst is, wat is het dan wel? Absoluut is altijd relatief en ook dat weet ik niet zeker. De veilingmeester ontsluiert met witte handschoenen het manuscript, pakt zijn hamer en noemt de richtprijs, een astronomisch bedrag. De bieding begint bij het noemen van de kopieerkosten. Zeventig euro. De uiteindelijke opbrengst van het manuscript gaat naar de kunstenares, Rivka Piekhaar, en de artiest, vormgever, Ron van Gils. En de oude heer Sotheby opent de veiling en krijgt het druk. Als het uiteindelijk stil is, dept hij zijn bezwete voorhoofd en vraagt nog eenmaal en roept verheugd: Eenmaal, Andermaal, verkocht aan…..En dan verdwijnt het manuscript in de papierversnipperaar. Een bekend gevoel overvalt mij.

Ik keer mij nog een keer om en probeer in slaap te vallen op een geleide meditatie van Mooji. Hij vertelt dat het belangrijk is om niet in slaap te vallen tijdens de meditatie en lijkt daarbij licht dreigend naar mij te kijken. Ik word wakker van mijn eigen gesnurk terwijl ik de deur van de hel achter mij sluit. Het lijkt alsof ik naar iemand anders kijk dan naar mijzelf. Ben ik dat? Ben ik die man die zich niets meer herinnert, niet meer kan denken, lezen of schrijven? Die in een flits in de tijd alles wat vanzelfsprekend leek, niet meer kan? Veters strikken. De knoopjes van mijn overhemd dicht krijgen. Alles zwijgt in mij en is donker. Die dreigende paniek van thuiskomen na de elektroshocks. En langzaam kleurde grijs minder grijs en leek ik de draad hervonden te hebben.

De vogeltjes zingen lente. Spotify traceert mijn favoriete muziek en tracteert mij op Don’t be afraid of the dark van Robert Cray die ik nog eens zag op het North Sea Jazz Festival. Ik kreeg een vrijkaartje van mijn oudste opdrachtgever, die eigenlijk ook een kunstenaar was en die ik diep dank voor alle ruimte die ik zoveel jaar van hem kreeg. Een vrije geest die mij eens en bedding bood voor mijn talenten, nu met pensioen. Bert Hooijer. I’ll be there to hold you. It might be scary till your eyes adjust. Don’t fear the shadows, me you can trust. I’m at y best in a pitch black room. Hold on tight baby, you’ll feel the power soon.’ RDM Campus, eenmaal, andermaal…..

Het bieden kan beginnen. Als je mee wilt bieden, laat het mij dan alsjeblieft in een persoonlijk bericht weten of via de website www.de-waslijn.nl. Mocht je het boek besteld hebben en je hebt nog niet kunnen betalen dan is dit het rekeningnummer: NL60RABO0319017079 van Stichting Oude Apotheek. Als omschrijving graag: De waslijn met daarna of boek of donatie.

vroeger

Sat, 06 Mar 2021 05:51:20 GMT

Vroeger, uit de tijd dat we niet meteen klaar stonden met oordelen en oplossingen voor nog niet bestaande problemen, maar gewoon nog vroegen. Uit die tijd dat we nog even uit de tijd mochten stappen. Natuurlijk was dat ook de tijd van de zuilen en het zuipen. De theemuts. Van scheve tanden en stinkende adem. Van Farce Majeur, het is uit het leven gegrepen. Ook NCRV. De tijd waarin we nu leven is vooral een Force Majeur. Bokito aan de macht. Het leven wordt er uit geknepen. Met veel machtsvertoon verpakt in stropdas en statistiekgegoochel worden uniforme beslissingen genomen voor unieke vraagstukken. Niet omdat het kan maar omdat het moet. Valse loyaliteit. Waar moed ontbreekt, moet vaak veel in de Wereld van de Turfsmurf.

Deze tijd vraagt om mensen die nog durven vragen en hun eigen pad durven te bewandelen. En van de uitgesleten paden durven af te wijken. Durfsmurfen. Die er in durven te stappen. Die ruimte weten te creëren in dat wat onwrikbaar vast lijkt, schijnt. Schijt, voor deze grensgebiedverkenners is de klem vaak kiem. Soms best pijnlijk, zeker in het begin van anders durven zijn, wordt veel energie gevraagd. Leren is niet altijd makkelijk. Of misschien wel per definitie niet gemakkelijk. Alleen op de grens van oud en nieuw wordt geleerd. Maar dan moet, ik moet helemaal niks, je wel de afwijzingen durven verdragen. Voorbij knellende contracten en verdragen. Af wij zingen.

Vroeger en later. Robert Long. Want het leven was lijden, als je danste een heiden. Als je lachte te luchtig, als je kuste ontuchtig. Als je niet wilde werken of je ging niet ter kerke. Als je lui in de zon lag, of je fietste op zondag. Kortom, alles was verkeerd. Want dat had je geleerd. Kom ik ga maar eens weer, want ik ben overbodig. Heel veel sterkte voor later. Want dat heb je wel nodig.

Wat heb ik deze plaat, die van mijn broer was, grijs gedraaid. Nu ben ik zelf grijs en overbodig verklaard. En wat geeft dat een ruimte. Ik ben dankbaar voor de afwijzingen van alles en iedereen die durven afwijken. De durfsmurfen in een wereld vol turfsmurfen. Ze zijn tegenwoordig zo veel gemakkelijker te traceren. Zo ben ik weer op het spoor gekomen van zo’n blijmoedige rebel van de Hogeschool Rotterdam die vroeger nog HRO heette. Hogeschool van Rotterdam en Omstreken.

We hebben afgesproken in de Oude Apotheek van Schoonhoven. The Black Warrior for he Human Spirit. A man in black. Zelfs zijn helm en zwarte eclectische fiets zijn zwart. De helm gaat af, verse zweetlucht, een man die te slank is om onoprecht te zijn. Johannes. Samen met zijn vriend Gerard hebben ze een uniek leertraject opgezet in het Albert Schweitzer ziekenhuis dat nu al zeven jaar iedereen die van leren houdt, versteld doet staan. In 2014 nam hij deel aan de Lerende Reis, een uniek professionaliseringstraject waar grensgebied verkenners, witte raven noemden we hen, aan de slag gingen met hun eigen, meest prangende vraagstuk en dat samen met andere deelnemers koppelden aan diepliggende vragen van de organisatie. Vragen als uitgangspunt en ingang van een proces van diep en duurzaam leren. Durfsmurfen die vanuit het principe van verder door vragen, in hun eigen ruimte durven staan. Vroeger...

In minder dan geen tijd, zijn we weer binnen bij elkaar. Geen schroom. Hartscontact en zin om elkaar opnieuw te ontdekken. En daarmee aan de slag gaan met vraagstukken die ons overstijgen. Niet omdat het moet…

baslijn

Fri, 05 Mar 2021 08:08:20 GMT

Bottom line. Onder de streep. Iedereen weet dat het er bij breuken uiteindelijk om gaat wat er onder de streep staat. Als dat 0 is, valt iedere basis weg. Weg is alles. Niks telt meer. Vier jaar geleden was de bodem onder mijn bestaan, niet zo egocentrisch Al, onder ons bestaan weggeslagen. Ik, gereduceerd tot minder dan nul. Onder de nullijn. Lijn of geen lijn. Stipjes. Weg. En dan loopt alles heel snel leeg. Als eerste mijn hersens. Van het een op het andere moment was er geen enkele herinnering meer of die was gehuld in nevelen. Ik kon niks meer zelf want er was geen zelf. De basis is niet waar de baas is. In alles moest ik geholpen worden. Veters strikken, aankleden, wassen. Keuzestress had ik niet, alleen maar wanhoop. Vier jaar geleden, rond deze tijd, kreeg ik de eerste elektroshocks in het Sint Anthonius. Genoemd naar de beschermheilige van hen die iets kwijtgeraakt waren. Ik was alleen mijn verstand kwijt en dat vond ik daar, tergend traag weliswaar, weer terug. En nog iedere dag lijkt er een laadje open te gaan. Wachten en wandelen.

Als iedere dag maak ik mijn rondje door Schoonhoven. Nu Petra er niet meer is, is het niet moeilijk meer om te kiezen langs wie ik ga. Corinne doet mij als iedere dag uitbundig open. Zij is net terug van Jacqueline, haar zang- en pianojuf en ze geeft mij een wasknijper van haar. Een uniek exemplaar dat een plek krijgt in onze theaterproductie Waslijn. Ode aan de baslijn. Prachtig. Herinneringen wellen op. Aan Hans Barkmeijer, de koordirigent, die tijdens een repetitie boos uitviel naar de bassen dat we alleen maar de grondtoon hoefden te brommen en dat we zelfs dat verklootten. Ik herinner mij weer de uitvoering tijdens een kerstviering met het veertigkoppen tellend koor. Een canon. Geht in die Nacht und sucht deinen Stern. Der Himmel ist weit aber nicht mehr so fern. Leben wächst neu in der Dunkelheit. Denn jeder Lichtstrahl verändert die Zeit.

Zo mooi. Helemaal toen alle koorleden zich losmaakten en met een kaars hun weg vonden in de donkere ruimte. Die plotseling niet meer zo donker was. En er was licht...

Het beeld is natuurlijk van Rivka Piekhaar.

anti-cipieren

Thu, 04 Mar 2021 12:22:33 GMT

Een blauwe hemel. De wereld kleurt wit. De ramen zijn bevroren. 'Geen probleem', zegt Mahmoud Alakesh

en hij giet warm water over de ramen. Niet volgens de regels maar het werkt wel. We zwaaien naar Renée die achter ons rijdt. Direct na de afspraak bij #Kwadraad willen wij naar het nieuwe huis van onze dochter in Breda. Vandaar. ' Geen probleem', zegt Mahmoud.

Ruim op tijd vertrekken we uit Bergambacht.Onderweg luisteren we naar klassieke Arabische muziek en M dirigeert met korte gebaren met zijn linkerhand. Bij de eerste verkeersdrempel bij Stolwijk remmen de voorste auto's abrupt maar Mahmoud houdt het ritme van de muziek vast en reageert op mijn schrik: ' Altijd rustig blijven. Niet afremmen. Anticipieren. Dosieren. Gas geven en remmen. Alles op zijn tijd. Hoe gaat met jou? '

We rijden Gouda binnen als er een telefoontje voor hem binnenkomt. De secretaresse van Kwadraad. Ze moet helaas de afspraak afzeggen omdat de arts zich zojuist ziek had gemeld. De mondhoeken van Mahmoud krullen licht omhoog en hij zegt: ' Geen probleem .' Ik luister mee en word van nul tot tien seconden woedend en verlies mijn zelfbeheersing. ' Hoe ze het in haar hoofd haalt om zo kort van tevoren een afspraak af te zeggen terwijl mijn vriend een boete krijgt als hij met grondige redenen, twee keer ruim op tijd moest afzeggen. En direct een boete aan zijn broek krijgt van vijf en zestig euro.' En de vrouw die dagelijks deze bakken ellende over zich heen moet incasseren, luistert naar mijn tirade en vertelt dat ze het doorgeeft aan haar manager Zorg en dat meneer hierover terug gebeld wordt. Valse loyaliteit. In mijn eigen DSM heb ik deze vertegenwoordigster al ingedeeld: geautomatiseerde lefbak met valse loyaliteitsverschijnselen.

' Waarom jij boos ?' Hij geeft mij de keurig opgevouwen herinnering van de opgelegde boete van Famed. Hij lacht zacht en spreekt mij licht vermanend toe: ' Dosieren. Altijd rustig blijven. Niet afremmen. Anti-cipieren. Gas geven en remmen. Alles op zijn tijd. Hoe gaat met jou ?'

Loyaal

Wed, 03 Mar 2021 04:54:28 GMT

Loyaal

Trillend word ik wakker van een bericht van Tess dat binnenbuzzed. Het spijt mij pap, maar ik vind je boek erg mooi. Je weet, lezen is niet echt mijn ding, grammatica sucks net als speling. Spelling, dat bedoel ik dus. Ze zit in de nacht.

Brak sta ik op na een gebroken nacht. Het goede nieuws is, ik sta op. Het slechte nieuws is, de kapsalon met kalf wil er uit. Ik eet al tijden geen vlees maar uit loyaliteit met de kappers en over de openstelling vd kapsalons, heb ik een Döner Kalf besteld. Ik voel mij slecht. Valse loyaliteit.

Op de Oude Haven draai ik mij om en werp een blik op het gestutte Huis met de Ezel aan de overkant. Het is stil aan de overkant. Ik neem het beeld mee als ik fluitend binnenstap in de Oude Apotheek, de ondernemerswinkel. Een binnenpretje krult mijn mondhoeken omhoog als ik mij realiseer dat ondernemer in het Engels letterlijk undertaker wordt genoemd. In het echt is het natuurlijk entrepreneur. Nemen wat er tussen gebeurt. In de tussentijd, intussen en tot dan.

In de tussenruimte de drie stagiaires, de drie mousquetaires: Sjoerd, Charlotte en Ayub. In omgekeerde alfabetische volgorde. Ze zijn een en al aandacht en leren daarom meer dan veel oudere mensen. Gretig en gul gunnen ze mij mijn verhaal over de oorsprong van Ayub's naam, Job. ‘ Op een dag kwamen de Zonen van God, die wij de Almachtige noemen, of de Eeuwige of de Onuitsprekelijke, hun opwachting maken bij Hem, en onder hen was de Duivel, die wij Satan noemen, of de Hinderaar, of de Aanklager. En de Onuitsprekelijke vroeg: ‘Waar vandaan kom je?’ En de Aanklager antwoordde: ‘Ik heb overal over de aarde gezworven en overal rondgekeken!’ En de Onuitsprekelijke vroeg: ’Heb je ook gelet op mijn trouwe mens Job? Zoals hij bestaat geen tweede op aarde: integer en waarachtig is hij, met diep respect voor God en wars van het kwade!’ Inmiddels is Mahmoud binnengekomen en staat glimmend naast mij. En controleert op Wikipedia of Ayub uit de Koran echt wel Job uit het Oude Testament is, hij schudt zijn hoofd en zegt grootmoedig ‘sorry, jij hebt gelijk’. Wiebes, Rutte en al die andere jokkebrokken, praat eens met Mahmoud, mijn vriend, en je zult versteld staan over wat hij te zeggen heeft.

Wij gaan naar achteren, en nestelen ons in de treincoupé. We praten over zijn herstel en over de medicijnen die schijnbaar aangeslagen hebben. Hij is fitter, minder pijn op zijn borst. Een vervelend bijeffect is dat hij last heeft van zijn nieren en zijn blaas. Morgen gaan we naar zijn behandelend arts. Mahmoud vertelt over het stopzetten van zijn universitaire opleiding toen zijn broer onschuldig opgepakt werd en diens gezin zonder inkomsten kwam. En Mahmoud nam drie banen en zorgde ook voor het gezin van zijn oudste broer. Zoals hij voor iedereen zorgt die om zijn hulp vraagt. Onbaatzuchtig en loyaal.

Ayub komt bij ons met de dagstaten en ik vraag hem hoeveel er is gebeden de afgelopen dagen. Hij vertelt dat het boek bijna gedrukt kan worden en laat mij de XL bestanden zien. Ik zie dat ook mijn oudste broer het boek heeft besteld en een royale schenking heeft gedaan. Dat zien doet mij goed! Lia schuift aan en nodigt ons uit om samen met Arieke te kijken naar de kansen voor Mahmoud in één van haar projecten. Nieuwe perspectieven. Het is zo fijn om onder mensen te zijn die weten te incasseren, ook als alle hoop soms weggeslagen lijkt. Misschien is dat wel de crux van ondernemerschap. Incasseren, gunnen, aanvaarden en in actie komen.

Waar

Mon, 01 Mar 2021 05:44:07 GMT

Waar

‘Waar begint je netwerk?’ Een indringende stilte volgt in de Panoramazaal van de prachtig tot hotel verbouwde watertoren tussen Zwolle en Staphorst. De vraag van Charles Ruffolo, onze gastheer van die ochtend is gericht aan één van de acht deelnemers aan een achtdelige documentaire, WAO en Ondernemerschap, waarvan ik presentator en coach ben. Allen hebben een businessplan gemaakt en je zou veronderstellen dat het antwoord op deze vraag van Ruffolo. Hij is een gerenommeerde netwerker. Als Heineken een groen vliegdekschip nodig heeft voor een wereldwijde campagne, dan is hij de man die dat in minder dan geen tijd voor elkaar krijgt. Hans, een van de deelnemers aan het televisieprogramma, zweet peentjes, stamelt onzin en hangt in de touwen als Charles doorvraagt: ‘Wat is je product? Wie zijn je klanten? Kijk niet op je laptop, kijk mij aan als je durft. Waar begint je netwerk?’ Charles richt zich op de andere deelnemers die net als Hans wegkijken en geeft het verlossende woord. ‘Hier begint je netwerk! Hier aan deze tafel. Bij deze mensen. Wat weten zij van jouw product? Waarom is dat voor jou zo belangrijk? Wat weten zij eigenlijk van jou?’ En niemand die het wist. En Hans nam het woord. Maar wat hij zei, herinner ik mij niet meer. Die ene vraag van Ruffolo, waar begint je netwerk?, is zo essentieel. Het is als de stem van God in het Oude Testament. Waar ben je Adam?

Mijn netwerk begint HIER, nu in een lege ruimte, straks weer onder de mensen. Ik heb zo’n zin om de draad weer op te pakken die ik vier- en een half jaar geleden liet vallen. Hier ben ik. Met mijn geschenk aan de gemeenschap: Waslijn, het Boek van Verwerking en de daarop gebaseerde theaterproductie waarmee ik terugkeer in oude rollen als trainer, teacher en theatermaker. Praatjesmaker, noemde mijn vader mij soms. Zelf stelde ik mij voor als Storyteller en na de Grote Storing ben ik terug in die rollen. Dezelfde rollen maar met een tot taal veranderde essentie. Een man met een missie. Een beetje laat ontdekt, misschien nou ook door jou?

Afgelopen vrijdag kwam een mail binnen van een man die mij vroeg wanneer het boek uitkwam. Hij wilde het boek bestellen voor zijn boekenclub, de Bende van Zes. Aan het vuur wilde hij hier komend weekend uit voorlezen. Bij toeval had hij verhalen van mij gelezen die hem diep raakten en dat gunde hij ook zijn vrienden. Ik werd zo blij als een kind met zijn mail. Een man die een carrière had in de GGZ die zich door mij geraakt wist. Alleen moest ik hem teleurstellen omdat het boek eind maart van de persen rolt. ’s Avonds hadden we contact. Het begin van een mooi avontuur. Ik kom er aan met de boeken. 28 maart.

Het gaat er om spannen. Mijn kind, het boek, wil geboren worden. Alles lijkt op orde. Kruiken in de kast. Er is voldoende ontsluiting maar het is nog iets te vroeg voor het betere perswerk. Adem in. Adem uit. Nog één laatste inspectie van de teksten, het kopje is al zichtbaar.

Waar begint je netwerk? HIER dus. Veel mensen hebben mee gesteund met mijn gestuntel om dit lijvige boek in de wereld te brengen. Maar het komt er. De campagne bij Voordekunst wordt binnenkort gestart!

www.de-waslijn.nl
www.deoudeapotheek.com/de-waslijn

PS, deze week gaan de ondernemers van Maak een Vliegende Start 4 (5 start binnenkort!) bezig met het maken van hun pitch. En samen met Lia Steeman van de Oude Apotheek van Schoonhoven gaan wij op zoek naar die ene vraag: Waar begint je netwerk? Met dank aan Charles Ruffolo

Broederdag

Sun, 28 Feb 2021 04:28:45 GMT

Voor mij ligt het lijvige manuscript van Waslijn dat Ron net bracht. It gjit oan. Waslijn. Wapperend wasgoed. Kleren soms verkleurd, verscheurd, tot op de draad versleten en versteld, hagen te drogen en vertellen intieme verhalen over de levens van de mensen die ze hebben gedragen. Gedraag je Alje, hoor ik mijn moeder in mij weerklinken. Wanneer maak je nou je huiswerk af?

Waar ik mij zelf vaak zag als iemand met een enorme start-energie, blijkt nu mijn verlangen om betekenis te geven aan mijn ervaringen zo groot dat ik door allerlei verzinsels en barrières ga. Iets in mij stuwt mij hier door heen. Stuwkracht. Als van de Apollo 14. En ik lees op Wikipedia dat bij de lancering van een raket het essentieel is dat de raket meer kracht kan uitoefenen dan zijn eigen gewicht. En dat kost bergen energie die ik dacht niet te hebben. Wat een egocentrische gedachte. Het draait niet om mij en tegelijkertijd draait alles om mij. Probeer daar maar eens aan te staan. Mijn boek brengt net als de lancering van een raket allerlei chemische reacties op gang die mij de benodigde energie geeft om te handelen. Wandelen in de zon doet dat overigens ook.

Een nieuw begin. Zo voel ik mij als ik het manuscript op tafel leg. Het voelt heilig, dit zware pak papier. Begin en einde. De kring wordt gesloten. En waar in de cirkel is dan het begin- of eindpunt? Aan niets komt ooit een einde. Alles is proces. In de autobiografie van Liv Ullmann, Veranderen, lees ik dat ‘ waar je ook wortels hebt geschoten hebt geschoten die ontspruiten aan het beste en waarachtigste in jezelf, je altijd weer een thuis vindt .’

Aanvankelijk kom ik in mijn eigen bijzonder vormgegeven boek niet verder dan het Voorwoord van Rien. Mijn trouwe vriend die mij kent van voor, tijdens en na de Duik in Duister Niks. ‘Wat gebeurt er met een mens als de weg onder hem afbrokkelt, wegzakt? Je klauwt naar een houvast maar niet blijft op zijn plek. Welke aardplaten, krachten en onderstromen zijn hier werkzaam? Kun je voorspellen wanneer de aarde begint te beven? En wie kan zeggen hoe iemand weer uit de as herrijst? Dit verhalenboek….., is een zoektocht naar de betekenis van deze crisis in het leven van Alje. Het wonderlijke van dit boek is dat dát niet zwaar en mistroostig maakt. Integendeel! Het is een wiel van heerlijke, onbevangen, levensluchtige verhalen waarmee je door het leven van Alje rijdt. En juist als alles op rolletjes loopt, is er de verbinding, de subtiele veerwijzing. De crisis die er aan komt, de crisis die er was. De crisis die je uiteindelijk de adem beneemt. De crisis is de as van het verhalenwiel. Alje ging diep maar kwam terug met troost in weergaloos mooie zinnen. Hij kwam terug met schoonheid.’ En de traansluizen staan voor de verandering weer eens open. Gelukkig wordt er gebeld.

Weer een broeder van een andere moeder.

Habibi. Op de drempel staat Mahmoud. Niks moet, alles mag. In zijn handen een geurige schotel die hij voor ons heeft gemaakt. Proefbare liefde. Ik houd van deze man die kortgeleden nog ‘zomaar’ een Syrische vluchteling was. Hij heeft een gezicht gekregen, onze harten hebben zich voor elkaar geopend. Hij laat aan ons de foto’s zien die zijn dochter Manar bij de pyramides heeft gemaakt. Bouwwerken voor de eeuwigheid. Mahmoud vertelt van zijn Odyssee, van zijn vluchten. Zijn rouwwerk. Een goed verhaal kent altijd weerhaakjes maar dit van hem is onbeschrijfelijk. En dus schrijf ik. En hij vertelt en gebiedt ons op zijn bescheiden wijze te luisteren naar zijn verhaal dat zich ontvouwt. Een openend mens, zo mooi en dichtbij.

Wat telt

Sat, 27 Feb 2021 09:26:08 GMT

Wat werkelijk telt, is niet te tellen. Maar dan heeft het ook geen zin om een boek als Waslijn te bestellen, denk je misschien. En gelukkig blijkt dat denken niet te lang te duren, het hoofdbestuur heeft het al zo druk, en gelukkig neemt het hart het over. Je voelt je betrokken bij mij, bij wat ik schrijf, bij wie ik ben. Wat voor mij telt is, is wie jij bent. Dat je bestaat en dat je bestelt. Jouw naam en reacties op de bestellijst van de Waslijn, is wat telt. Is van grote waarde voor mij. Omdat het mij laat zien dat jij om mij geeft. Letterlijk. Jij geeft, om mij. En dat maakt mij stil en brengt mij in beweging. Alles van waarde is weerloos, schreef eens de grote kunstenaar Lucebert. Hij schreef ook dat het niet ging over de elite van het geld maar om de elite van de Geest.

Wat werkelijk telt, is met geen pen te beschrijven. Woorden scheiden wat niet te scheiden is. En toch zoek ik naar woorden die niet scheiden maar verbinden. Ik heb een taalraam nodig waardoor ik naar de wereld kan kijken. Alje is de schrijver van verbindende verhalen, schreef eens iemand. Hij is iemand met een groot taalraam die soms moeite heeft zich staande te houden in de wereld van het telraam. De wereld van de schuivende balletjes. Wat schuift dat? Schuivende ballen met stropdas voor wie vooral het telraam telt. Het kost, heeft dus een prijs en vraagt tol, het kost mij moeite om mij te verhouden tot geld. En toch wordt dat van mij gevraagd om wat mijn hart mij ingeeft, in de wereld te zetten. De Waslijn moet en zal er komen. Vreemd om op mijn 63e voor het eerst te ervaren dat ik een missie heb. Verbinden verhalen vinden en vertellen. Dichtbij brengen wat ver weg leek. Intieme gesprekken voeren en voelen in een soms intimiderende, harde wereld. Zonder die wereld zouden die gesprekken ook geen waarde hebben. Hard op inhoud, Hart voor de relatie. Onder de streep en achter de komma, is dat waar het om draait.

Wat werkelijk telt, is dat alle mensen tellen, er mogen zijn. Als dat niet zo was, dan waren ze er niet. Zo simpel is het. Alles draait slechts om de verhouding tot dat alles. Kloppen de verhoudingen? En het enige dat klopt in ons lijf, is ons hart. Klopt toch?

Ik wil alle mensen die op de bestellijst bedanken voor hun bijdrage. Het gaat niet alleen om bedragen maar dat wij bijdragen aan een iets mooiere wereld. De Waslijn is voor mij nu al een succes! Van bestellijst naar bestsellijst? Joh, doe maar gewoon, zegt mijn vader in mij. En ik herhaal hem in dankbaarheid. Dus mocht je nog twijfelen over boek en of bijdragen... joh, doe maar gewoon.

Het Huis van de Ezel 2

Fri, 26 Feb 2021 07:04:13 GMT

We zitten aan de Haven aan de oude eettafel van de ouders van Lia die schuin tegenover ons woonden. De kinderen waren aan het stoepranden of renden rondjes door de poort. De moeder van Lia schikte de bloemen en dekte de tafel. De tuin stond vol rozen en mijn oog viel vaak op de prachtige Camelia’s. Mijmerdingen. Over dertig jaar geleden nog maar, een leven. De werkelijke ontmoeting die ik in het Bastion had op Veteranendag. Ik wist niet dat hij jaren in Nederlandsch Indië had gediend voor volk en vaderland. Ik herinner mij nog zijn boosheid toen hij vertelde over zijn vakantie in China toen daar nog Oeigoeren waren. Ik vroeg mij wat hij daar deed en deed hem ontploffen toen ik mijn mond niet kon houden en vroeg of hij ook naar China zou zijn gegaan als alle kosten van de reis doorberekend zouden zijn. Ik was te links en hij werd pislink. Toen al hadden we korte lontjes. Er is slechts een klein vlammetje nodig in een kruitvat. En in mij zingt Leonard Cohen, de man met die stem die aan het einde van zijn leven niet meer lager en zachter kon. ‘A million candless burning for the love that never came. ..You want it darker/ We kill the flame.’ Donker was zijn stem die in mij resoneert, donker was ook de boodschap van zijn boodschap maar dan toch af en toe die draden van licht.

Ik zink weg in mijn gedachten en zing met Leonard mee. Show me the place. Huib Sacré doet zijn naam eer aan en vertelt verder over het Huis van de Ezel aan de overkant van de Haven. Nu zie ik pas dat het gestut wordt en ik zoom uit en verbaas mij over die enorme stalen steunberen die het Huis uit de vijftiende eeuw overeind houden. Welke verhalen herbergt dit Huis? Wie hebben er gewoond? En Huib met de verhalen onder zijn huid, vertelt verder. Over daar en toen. Over Job uit het Oude Testament. Job de Dulder, Ayub in de Koran die al zijn bezittingen verloren heeft en zegt: De Heer heeft gegeven, de Heer heeft genomen. Zijn Naam zij geheiligd.

’s Middags gaan Renée en ik bij Mahmoud en Maryam op bezoek. Geen omhelzing maar blijdschap en een boks. Wanneer mogen we weer uit de boks, denk ik kinderachtig. Waarom laten we ons soms zo behandelen als onmondige kinderen? Maar dat is een verhaal voor later. Eerst geniet ik van de Arabische koffie die ik eens afschuwelijk vond. Op de bank liggen pufjes en een vernevelaar. Het gaat beter met mijn Habibi. De pijn op zijn borst is minder en goed te verdragen, hij heeft zelfs aan Maryam voorgesteld om iedere dag weer een half oertje te gaan wandelen. Maryam, in haar lange okerkleurige jurk straalt als hij dat zegt. We praten over de verschillende opvattingen over opvoeding van kinderen. Voor hen is het onbegrijpelijk dat ze ver weg wonen of niet iedere dag langskomen of tenminste even bellen. Hoe lang geleden hadden wij nog dat NCRV gevoel. De theemuts van Mama en Farce Majeure. Ja, het is uit het leven gegrepen. En ik mijmer mij even naar de lange stamtafel in de keuken van het Grote Huis op Terra Sacra waar de hoop zich weer herinnert en het geloof in Liefde het weer op haar heupen kreeg. Waar doden weer tot woorden gewekt en zinnen langzaam wakker werden gekust. Daar en toen, in wat eens volledig en onherroepelijk voor altijd en eeuwig scheen uitgeblust. Daar bleek hier het antwoord en weerzin werd weer zin. Zo dichtbij, het onwaarschijnlijke bleek heel dichtbij.

Heren, zullen we verder? Vraagt Lia en trekt lijnen op papier en zet een streep onder het gemijmer. Waslijn mag dan wel in de verleden tijd staan, het moet wel in de wereld. Werk aan de Winkel Bosma

Het Huis met de Ezel

Wed, 24 Feb 2021 20:35:28 GMT

De reacties op de Waslijn zijn hartverwarmend en ik heb afgesproken met Lia Steeman en de penningmeester van de Oude Apotheek, Huib Sacré om onze acties te stroomlijnen. Uw Naam zij geheiligd. Wat heerlijk is het om een poëtische penningmeester te hebben met een dergelijke naam als deze Huib. Aan het eind van de dag stuurt hij mij zelfs een mooi gedicht, Hope, van Emily Dickinson. (geen Pepper). Een fragment: Hope is the thing with feathers-that perches in the soul- and sings the tune without the words- and never stops at all.

Geloof, hoop en liefde. Of geloof en hopen liefde. Mijn goede vriend Ate Vegter, dichter van Waterland, vindt hoop zwaar overschat. Het legt altijd de boel weer buiten je. Hij verstaat de kunst om hopeloos te leven. En dat is niet hetzelfde als wanhopig leven.

Gedrieën spreken we over de prachtige adhesie betuigingen op de Waslijn en de consequenties hiervan voor onder andere, de crowdfunding via Voordekunst. De afgelopen dagen hebben vooral in het teken gestaan van afstemmen en bouwen aan de webpagina en de website door Patrick Nas en Conny van der Heul. Mijn eerste website is het trotse resultaat: www.de-waslijn.nl. In korte tijd hebben zoveel mensen hun steun betuigd dat we opnieuw willen nadenken over het optimaliseren van de acties. En het doorberekenen en erkennen van de werkelijke kosten.

De stagiaires Charlotte en Sjoerd, wat was het leuk geweest als hij Bas had geheten maar Sjoerd is ook niet mis, pakken de draden op waar ik die soms laat vallen. Zo bijzonder om te zien dat deze jonge mensen zoveel zin zien en hebben in een project als Waslijn. Iedere dag krijg ik van hen rond vier uur een update waar ik verlegen van word. Niet alleen de kwantiteit maar vooral de kwaliteit van de feedback raakt mij diep. Waar heb ik dit aan verdiend?

We ronden af, maken afspraken voor het vervolg en ik vraag Huib naar het huis aan de overkant. En vooral naar de gevelsteen die ik maar moeilijk kan ontcijferen. Godt vrhevé inn geven en nemen. 1604. Dat laatste had ik goed gelezen. Is ook wel een beetje een thema van mij: geven en nemen. Het vinden van een goede balans. Net als zeven miljard andere mensen. Maar dat terzijde. Huib vertelt als goede gids en gulle gever over de oorsprong van de tekst die teruggaat tot het Oude Testament, tot Job. Ik ben niet bijbels opgevoed, heb geen bijbel-les gehad en dat heeft zo zijn voordelen. Het levert een mooi verhaal op.

Jaren geleden werd ik slachtoffer van een ernstig geweldsmisdrijf. Ik geloof dat ik het daar wel eens met jullie over heb gehad. Om dus een lang verhaal kort te maken, ik was op zoek naar het antwoord op de vraag hoe het kan dat je gestraft wordt als je geen schuld hebt. Nu weet ik dat dat niet echt een goede vraag was. Het bracht mij in ieder geval wel op het spoor van mensen die mij bijbelbijles gaven. En zo kwamen we bij Job en via Job bij Abel Herzberg en zijn novelle Drie Rode Rozen. Een boek dat een enorme impact op mij had, vooral het gedicht Want alles is fragment. Een fragment uit dit onvoorstelbaar mooie en betekenisvol gedicht:

Alleen al door het zeggen van het woord, deelt met, scheidt en schendt het Onbenoembare dat men niet kent. Dat ik vermoed. Dat ik niet uitspreken kan en toch uitspreken moet. Er is in ieder deel een deel van het Ondeelbare Geheel, gelijk in elke kus het hele leven meegegeven wordt.

In het boek Waslijn: ‘Verlies is de draad die door ieders leven gaat. En vreugde is de kern.’, schrijf ik onder andere over dit fascinerende verhaal van Job en mijn omgang hiermee. Op www.de-waslijn.nl kun je iets meer lezen over dit boek en over hoe je dit kunt bestellen. Of op welke wijze je de bewerking in een bijzondere theatervoorstelling kunt boeken. Morgen deel 2 van Het Huis van de Ezel.

Hieronder kun je jouw reactie achterlaten. Laten we verbinden.

Samson

Wed, 24 Feb 2021 10:08:51 GMT

Stiekem rook ik met lange halen mijn shagje, altijd Samson, op het toilet van ons nieuwe huis aan de Bonkevaart. De peuk verdwijnt in de wc pot. Ik was met het blok Sunilzeep mijn handen stuk, met mijn nagel scheur ik het pakje Stimorol open, haal twee kauwgumpjes uit het pakje dat ik bij de Jamin op de Nieuwstad had gejat, nog een keer doortrekken, gezicht in de plooi, niemand merkt dat ik in huis gerookt heb. Nog een blik in de spiegel boven het buikkastje in de gang, mijn haar wordt lekker lang maar die neus ook. Shit. Ik hoor mijn naam. Haar stem. Alje, kom je nog? De afwas is gedaan. Argeloos neem ik aan dat niemand in de gaten heeft dat ik gerookt heb. Met een aanrechtdoekje maakt ze het aanrecht schoon en ik ga zitten aan de tafel met het harde keukenzeil en wacht. Twee straaljagers gaan door de geluidsbarrière. Op tafel de oranje bak met aardappelen. Burgers denk ik. Altijd Borgers.

Ze is klaar met wrijven, trekt haar huishoudhandschoenen uit. Rook je mee, vraagt ze. Ik schrik terwijl ze mij het pakje Gladstone groen voorhoudt. Hoe weet zij nou dat ik rook? Zwijgend roken we onze eerste gezamenlijke sigaret. Zij rookt niet door de longen, ik had het net geleerd. Tevreden haal ik diep de gore lucht van mentol in. Zij schenkt nog een kopje thee in, ik haal uit mijn achterzak de Samson tevoorschijn en leg die op tafel. Ik ben veertien en gelukkig.

Bijna vijftig jaar later neem ik op het Centraal station van de hoofdstad afscheid van mijn dierbare vriend, de componist met de witte manen die met trillende vingers een shagje (Samson) draait, aansteekt, diep, licht reutelend inhaleert en met zijn kin naar de hemel gericht, uitademt. Hij is slonzig gekleed, zijn volle haardos, drie dagen geleden nog geborsteld spriet naar alle kanten, zijn glanzende ogen met hangende Wallen, vullen zich met tranen als hij zegt dat hij graag nog even wat wil spelen.

In de stationshal galmt een stem dat de trein naar het noorden een vertraging heeft van vijf minuten. ' Dan kan ik nog net even John Cage doen', en hij opent de klep van de piano zo plechtig als alleen hij kan doen. En dan is het stil. Vier minuten en drieëndertig seconden later, sluit hij bijna sacraal de klep, zijn hoofd zakt alsof hij een buiging maakt voor de componist van het stuk en het toegestroomde publiek dat met open mond naar zijn stilte heeft geluisterd. De galmende stem geeft aan dat de trein naar het noorden een extra vertraging heeft opgelopen van circa tien minuten. Een kleine jongen maakt zich los uit het publiek en vraagt aan de componist met de witte manen of hij nog iets wil spelen. De klep wordt weer geopend, de ogen vullen zich weemoed, de oude vingers vinden als vanzelf de toetsen. ' Ouvrez la tête, s'il vous plaites'. Satie. De ruimte, even daarvoor nog een holle hal, vult zich met klanken los van de tijd. Als de componist met de witte manen de klep voor de laatste keer zacht sluit en buigt voor een verbluft publiek, klinkt voor de derde keer een metalen stem door de speakers van het monumentale station. ' De trein naar het noorden staat gereed op perron 8 buiten de overkapping aan de linkerzijde. De componist met de witte manen knikt, draait dwars nog een shagje en zegt met een grimas dat het vast niet zo'n vaart zal lopen. In de tunnel kijkt hij nog één keer om en zwaait met de oude aktentas gevuld met de partituur van de Matteüs naar zijn publiek. ' Niet vergeten, Erbarme Dich.'

Dag Reinbert, roep ik maar hij is al uit mijn beeld verdwenen.

Verhaaltje van mij met mijzelf in het beeld van Rivka Piekhaar. Onderweg.

Vrouwen

Tue, 23 Feb 2021 04:46:15 GMT

Ik had mij voorgenomen om over vertrouwen te schrijven maar mijn wijze vingers hebben hun eigen logica en schrijven: Vrouwen. Ik geef mij over aan de stroom en schrijf als uit mijzelf voor jou voor jou.

en ik kijk en luister naar mij in jou, in mijn wereld vol Niets. We spreken beiden een andere tijd, een andere taal waarin ik soms verdwaal. Dan zoek ik herkenning in jouw blik, in een teder gebaar. En jij lijkt mij, wonderlijk toch, in jou aanwezig, steeds dieper te verstaan. Je draagt mij, steeds minder maar nog steeds, je vraagt, behaagt niet meer. Onze eens intense liefde zonder zeuren, zonder min of meer. Dragen. Liefde ook toen alle deuren stevig in het slot schenen te zijn geslagen. En taal noch teken voor mij, voor jou, voor niemand niet meer zeker leken.

en in een spaarzaam moment bekennen we kleur. Nat in Nat. De Taal is Traan, niet langer waan. En Traan is niet meer op rantsoen en toont soms heel teder onze tijdeljkheid voorbij de Orde van het doen.

en dichterbij bleek een beetje Licht er bij en Duisternis wordt stilaan weer die liefdevolle Luisternis. Gevuld met vermogen er te zijn en vooral erbij te blijven. Ook als de pijn als intimiteit, geïsoleerd, naar binnen en naar buiten slaat en alles laaiend om zich in heen neer maait.

en Al komt goed en alle dingen komen goed. Licht komt weer binnen als een fluistering. Ik kan mijzelf weer zien, zelfs horen en begrijpen. Omdat ik door jou gehoord, gezien, begrepen ben. Jij beheerst het Ambacht van Aandacht. Je moest er alleen even bijblijven. Uiteindelijk begint alles daar. Hier!

en wat ga ik nu doen met vertrouwen? Ik laat het maar even rusten. Het gaat zoals het gaat. En Huub zingt: Als het golft, dan golft het goed. Niet te stuiten, niet te sturen. Duurt het dagen, duurt het uren. Als het golft dan golft het goed.

Trusten. Ik draai mij nog één keer om. Er wordt voor mij gezorgd. Vrouwen.

"Want Ik had honger en jullie hebben Me te eten gegeven, Ik had dorst en jullie hebben Me te drinken gegeven, Ik was vreemdeling en jullie hebben Me opgenomen. Ik was naakt en jullie hebben Me gekleed, Ik was ziek en jullie hebben naar Me omgezien, Ik zat in de gevangenis en jullie kwamen naar Me toe.'' (Matteus 25, 35-36).

Donornier

Sun, 21 Feb 2021 21:26:42 GMT

'Waar ik spijt van heb?' Hij krijgt de verre blik, zijn ogen worden troebel, zijn mond trekt even als de mond van Pake, zijn bovenlip trilt. 'Ik heb er nog altijd spijt van dat ik toen niet heb doorgezet'. Hij kijkt mij strak aan en verdwijnt dan weer naar daar en toen. Professor Rademaker had gebeld (05100-30907) met de mededeling dat er een donornier voor mijn moeder beschikbaar was. Ze moest wel nu beslissen. Haar lichaam was uitgeput. 'Had ik toen maar doorgepakt. Maar ze was te zwak en ik besloot toen om het niet te doen'. Een duivels dilemma. Transplantatie met een zeer kleine kans van slagen, of nog een korte tijd leven en verdere uitputting omdat haar tijd aan de nierdialyse aan het aflopen was. 'Had ik toen maar ja gezegd', en hij zocht even mijn blik en schudde zijn hoofd stil.

Kiezen. We hebben ze niet voor niks. Waar zeg ik ja op? Waar zeg ik neen tegen? Waar zit mijn twijfel? Ik zet het slaapkamerraam open en hoor de vogels voorjaar fluiten.

Spitten in spijt. Schijt! Wat geweest is, is geweest. Voorbij. Schijt aan schone schijn of schuld. Dit geraamte kent geen schaamte. Eigenlijk telt alleen maar de vraag, Waar word ik blij van?

Blij ben ik met zo veel, maar vooral ook met de kwaliteit van reacties die ik kreeg en krijg op mijn oproep van gisteren om steun voor mijn wens om Waslijn in de wereld te zetten. Mensen zijn met mij begaan. Mensen zien nut en noodzaak om een dialoog aan te zwengelen over ethische dilemma's. Er zijn mensen die zich gesteund voelen door mijn verhalen over herstel en beter worden. Mensen zijn of lijken er van overtuigd te zijn dat het ons gaat lukken!!! En wat dat HET is dat gaat lukken, dat is dus dat waarover ik schrijf en spreek en waar ik stil van word.

'Je hebt het momentum Alje, jongen'. Toon is gul in zijn waardering en gunt mij dat veel mensen bereikt worden met de Waslijn. Yana, mijn middelste, beaamt en denkt mee over het vervolg. 'Het ziet er goed uit Pap. Maar je moet duidelijker zijn in wat de mensen terugkrijgen voor hun steun. Er moet altijd een retourstroom zijn want anders stagneert het en je bent juist zo lekker bezig..Wat vind je van een ansichtkaart,een poster met een prachtige tekening van Rivka of misschien wel een poster met een zin of gedicht van jou? Of een persoonlijk gedicht of verhaal? Of een lezing bij een een boekenclub? Je hebt best een mooie voorleesstem Pap'

... Ik ben om en ga aan de slag met een aanpassing van het bestelformulier. 'Zal ik je daarbij helpen Al?' En Renée komt met schrjjfblok aan tafel

Lieve, lieve mensen. Ik kijk naar een filmpje van Mies Bouwman die het totaalbedrag bekend maakt van de 24 uurs actie Open het Dorp. ( 1962, ik was 4. Mijn moeder huilde) Lieve, lieve mensen in Nederland. Het is niet te geloven maar het eindbedrag voor Open het Dorp is....

Wordt vervolgd. De Waslijn komt in beeld. De helft van het boek kan al gedrukt worden. Dank voor al jouw donaties en toegezegde steun. De lijnen zijn nog steeds geopend. Fijne zondag en vergeet niet naar de Verwondering te kijken. En kijk ook nog naar die van vorige week met Hans Korteweg. Weergaloos. Maar dat terzijde. Terzake Alje, roept Toon mij terug in het juiste spoor

De lijnen zijn geopend.

Afscheid

Mon, 08 Feb 2021 09:32:38 GMT

Liefde herken je aan het afscheid

Liefde herken je aan het afscheid. Misschien zou ik moeten zeggen dat liefde wordt bepaald door de context waarin het afscheid plaatsvindt. En zijn we in staat om een context te creëren waarin we liefdevol afscheid kunnen nemen? Ik herlees de zin en het valt mij op dat creëren en afscheid nemen in een en dezelfde zin staan. Scheppen en scheiden. Scheppen is een proces van tasten, afstemmen waarin de vorm wordt aangepast aan een gegeven context die grotendeels onbewust, instinctief verloopt. Huh? Lees die zin nou nog eens…. Scheppen is een proces van tasten, afstemmen waarin de vorm wordt aangepast aan een gegeven context die grotendeels onbewust, instinctief verloopt. Ik begrijp het nog niet, zeg je. Scheiden is het loslaten van oude vormen en de relaties daartussen. En loslaten lukt alleen als je wat je beleeft, durft toe te laten.

Liefde herken je aan het afscheid. Bestaat er ook iets als de Kunst van het Afscheid? Een echte kunstenaar herken je aan de mate van tolerantie. Wat laat ik toe? Wat keur ik af? Kloppen de verhoudingen? Kloppende verhoudingen? Altijd gaat het weer over relaties. Over de lijnen. Registreren. Zien hoe de lijnen lopen. Regisseren. Lijnen strak trekken of juist laten gaan. Ik moet denken aan Arvo Pärt en zijn Für Alina, een stuk waar ik verrukt van ben. Omhullende stilte. Troostend. Twee eindeloos lijkende melodielijnen. Een bovenlijn en daaronder een dragende lijn, een tweede stem die de eerste draagt en accentueert. De ene lijn is wie we zijn en de andere draagt zorg voor ons. De uitgestrekte armen van de Moeder. In tweeëneenhalve minuut wordt de eeuwigheid meegegeven. “The two lines. One line is who we are, and the other line is who is holding and takes care of us. Sometimes I say – it is not a joke, but also it is not as a joke taken- that the melodic line is our reality, our sins. But the other line is forgiving the sins.”( NYT; The Sound of Spirit, Arthur Lubow over Arvo Pärt)

Liefde herken je aan het afscheid. We zijn ruim op tijd. Ik ben altijd bang om te laat te komen. Wat is dat toch? We parkeren de Soes vlak voor de ingang van de IJsselhof. Nog veel lege parkeerplekken. De lucht kleurt grijs en ik hoop dat we voor de verwachte sneeuw weer thuis zullen zijn. Het wordt koud in de auto. We mijmeren over de afgelopen twee weken die voor ons vooral in het teken stonden van de ziekte en het sterven van P, onze vriendin. En over haar besluit om te sterven op haar verjaardag. Over haar keuze voor kwaliteit van leven in plaats van het oneindig, maar niet heus, rekken van haar leven. Waar zij kon, was zij de regisseur van haar leven ook al komt er voor iedereen en dus ook voor haar, dat ene moment van overgeven. Het mysterie.

Liefde herken je aan het afscheid. Een grijze Ford Transit met Frans kenteken en rouwvlaggetjes wordt voorafgegaan door een somber ogende man met een grijze hoge hoed en een zwarte jacquet. Hij bepaalt het tempo en vlak voor onze neus houdt hij halt om de laatste instructies te geven aan de rouwstoet. In de grijze bestelbus de jongste dochter, zwaaiend met vier witte veren. Een jonge veelzijdige vrouw met veerkracht. De zijdeur van de bus gaat even open en daar zien we de rieten mand waarin haar moeder ligt. Op de mand een deken en veelkleurige boeketten zonder cellofaan en linten. Goede wijn behoeft geen krans.

Liefde herken je aan het afscheid. Als de stoet weer in beweging komt, parkeren Nic en Katja hun auto naast de onze. Het voelt vertrouwd hen naast ons te hebben. Langzaam vullen de lege plekken zich. Mensen van de Vrije School van Gouda staan bij de ingang om hun laatste eer te bewijzen. Oude meester Ruud is er. En dat terwijl het toch al bijna dertig jaar geleden is dat onze vriendin samen met andere ouders uit Schoonhoven jarenlang iedere dag heen en weer, hun kinderen naar school brachten. Trouw aan hun principes en ook trouw aan elkaar. Trouw en rouw liggen vlak naast elkaar.

Liefde herken je aan het afscheid. Vuuremmers markeren de route naar de rouwruimtes. Mondkapjes markeren en maskeren de tijd. De wachtruimte vult zich met bekende gezichten. Veel mensen van mijn leeftijd. Wie van hen, van ons zal als eerste volgen in de dood? Geen omhelzingen, een enkele zachte aanraking. Hoe welkom. Doodgaan. Namascara. No mascara. Maskers af. Uit de oude doos komt een liedje op dat ik in mijzelf zing. ‘Opstandigheid of graf. Werp ik mijn laatste masker af, nog voor ik wegzink in de tijd bij het vallen van de stilte.’ Zij was een opstandig mens. Vloekte nee tegen het vroomste ja. Zo was ze. Ongefilterd vaak. Ongegeneerd. Zonder mondkapjes mogen we de aula betreden. Zij verwacht ons en ligt in een mooie lichte nis.

Liefde herken je aan het afscheid. In dezelfde ruimte met dat mooie uitzicht op het laatste laantje dat straks gelopen zal worden, hebben we afscheid genomen van zoveel andere dierbare mensen. De zussen, dochters van onze vriedin, vertellen hun verhaal en als ieder goed verhaal heeft ook dat van haar weerhaakjes. Het is niet allemaal rozengeur en maneschijn. Manechijt, hoor ik mijn oudste weer een woord verhaspelen. In de maneschijt, in de maneschijt klom ik op het trapje naar het raamkozijt. Terug naar hier, naar haar. Peet zoals Katja haar noemt. Ze was niet altijd toegankelijk, ook niet voor haar kinderen. Ik ben die ik ben, ik ben moeder maar ook P, zei ze vaak. Maar soms iets te veel P, spraken de kinderen. Ik ben ook wat ik verberg, denk ik. En wie zegt mij dat ik alles op tafel moet legen? Gefilterde waarheid is ook waarheid. En filteren we niet allemaal onze werkelijkheid? Pleisterlagen op onze ziel. Rauhfasebehang.

Liefde herken je aan het afscheid. En niet verwerkt afscheid verscheurt het hart. Keert het om. Mooie woorden werden geuit. Gedragen muziek gedrenkt in weemoed. Loreena McKennitt, Sinead O’Connor, Leonard Cohen. Haar derde kind, L, stal met zijn stoere aanwezigheid mijn hart, vooral toen hij zijn moeder dankte en schokkend van verdriet op de bank de stilte van het onvermijdelijke tot zich nam. In de stilte stond T, de oudste zoon, krachtig op en nam zijn moment. Zijn beleving van dat afschuwelijke afscheid, lang geleden toen het gezin verdeeld werd. Een onvoltooid geleden tijd. Een verscheurd gezin weerspiegelde zich in de twee zinnen die hij sprak. ‘Je had meer mogen vechten voor ons.’ Nu speelde het gevecht zich in hem af. Hij stond op en vertelde wat verteld moest worden. Dappere vent. Och dat ventje toch, dat joch van toen…

Liefde herken je aan het afscheid. Langs de mand en door de geopende glazen deur werd een erehaag gevormd. Zo mooi om niet na afloop van een dienst dat afgedwongen plakje cake te eten en in polonaise je medeleven te delen. Lekker met zijn allen in de kou staan en zingen toen de mand aan ons voorbij trok. Mother Earth is calling ye. The child you’ll always be. Mother Earth is calling ye. Back to the Sea. The river is flowing, flowing in growing. The river is flowing back to the Sea.

Oog in Al

Tue, 02 Feb 2021 12:34:06 GMT

Het is de eerste zondagochtend na het instellen van de avondklok. Het is rustig als ik op de A2 de rechter rijbaan neem langs Oog in Al, de lange tunnel in duik en verlicht weer boven kom met aan de linkerkant van de weg het Sint Antonius. Heilige Antonius, beste vrind. Zorg dat ik mijn verstand weer vind. De heilige Antonius, schutspatroon voor zoekgeraakte spullen. En mijn verstand was goed zoek toen ik hier als laatste ‘redmiddel’ in februari 2017 drie maanden verbleef en behandeld werd met elektroshocks. Een schokkende tijd die ondanks de nare associaties met One flew over the Cuckoo’s nest, het begin van mijn herstel inluidde. Het gebedje was niet voor niks. Toen kon ik mij, naast al het andere, geen beeld vormen van de lange weg naar herstel en beter worden. Terwijl ik de afslag Maarssen neem, denk ik aan het laatste bezoek van Hans en Anne Marie en de vier ballen gehakt die ze voor mij hadden meegenomen.

Ik neem de afslag Oud-Zuilen naar hun nieuwe huis en parkeer de Groene Soes in de doorweekte berm van een fietspad. Links van mij de jachthaven en de Vecht, over het bruggetje een prachtig open huis. Hans verwelkomt mij lachend en waarschuwt mij niet op de geïmpregneerde vloertegels van de keuken te lopen. O, zeg alsjeblieft niet dat ik iets niet mag doen, denk ik in stilte. Nog steeds heb ik moeite met verboden.

Het is heerlijk om in deze ruimte van licht te zijn. De zwaarte leggen wij er wel in. En dat is niet erg omdat tussen ons een ruimte van respect rust. Wat heb ik dat toch gemist, denk ik met terugwerkende kracht. Of is het klacht? Wat mij na mijn bezoek aan Inge Knoope duidelijk is geworden, is dat die twee dicht bij elkaar liggen. Het onder ogen komen van je klacht, van dat wat je gemist hebt, is een voorwaarde om te komen bij je levensmissie. Jouw kracht. Die van Hans ligt in zijn vermogen tot bezinning. Zijn woorden worden altijd behoedzaam voorafgegaan door een lange afwegende stilte die mij goed doet. En die ik vaak verstoor.

Hans heeft mijn manuscript gelezen en is onder de indruk. Hij herkent mij, hij kent ook mijn proces. Enigszins beschroomd, beduusd noemt hij het liever, vertelt hij dat hij het ademloos gelezen heeft, het boeiend vond maar twintig bladzijden voor het eind afhaakte. Hij had het gevoel dat het derde deel prachtig maar vooral een ode aan Renée is. En dat is het ook, geef ik terug. Het is niet niks om bij iemand te blijven die zich minder dan niks voelt. Een mooi gesprek ontstaat over geven en nemen en wat er nodig is om iedereen in een ernstig ziekteproces in zijn of haar kracht te zetten. En dat begint bij de erkenning van de klacht. Pas als die onder ogen is gekomen, kan een balans zich werkelijk herstellen en een proces zich helen.

Als ik afscheid neem van Hans, zie ik dat er een blauw witte bon onder één van de ruitenwissers steekt. Het zal toch niet zo zijn dat…? Maar de werkelijkheid is altijd vriendelijker dan wat zich in mijn hoofdbestuur afspeelt. Een buurtbewoner heeft zijn zorg geuit over mijn foutief parkeren. Ik laat de bon zitten die in de tunnel vleugels krijgt en door de buis fladdert.

Verhalen vertellen voorkomt vergeten. Ik doorloop nog een keer de verhalen die ik heb geschreven. Is dit wat ik beoogd heb met het boek? Ben ik in staat geweest om zo volledig mogelijk weer te geven wat die inktzwarte periode van depressie en psychoses voor mij en mijn omgeving heeft betekend? En wat het heeft opgeleverd!

Ik moet wel erg naïef zijn om te denken dat alle ervaringen en betekenisvolle momenten in dit boek zijn samengepakt. Natuurlijk niet. Het zijn slechts reflecties, rimpelingen in het water. Net gekomen als die op de grachten van Vermeer’s Zicht op Delft. Na drie eeuwen zijn die levendige rimpelingen in het water nog steeds aanwezig in dit schilderij van adembenemende schoonheid. Het toont fragmenten van een voorbije tijd en openbaart tegelijkertijd iets dat er altijd was en zal zijn. Iets absoluuts of soeverein. En ik heb niet de pretentie of gedachte dat Waslijn diezelfde kwaliteit heeft. Het is de beschrijving van een proces dat weer in beweging is. En wat ben ik daar dankbaar voor. Dankbaarheid is zo veel meer dan ‘dank je wel’. Het is de draad die ons ten diepste verbindt, die ons voedt en ons het gevoel van thuis-zijn geeft.

Ik blijf even hangen op het woordje ‘geeft’. Ik heb zo veel gekregen in de afgelopen jaren. Wat kan ik in vredes naam terug geven aan al die mensen die er voor mij waren en nog steeds zijn? Mijn antwoord hierop is dit boek. Waslijn.

PS: en die naamsverandering van Al naar Anders op mijn verjaardag? Die laat ik maar zitten. Die is voor de Witte

#waslijn #deoudeapotheek #elektroshocks #ik&jij#schoolvoorsamen#herstel#herstel/beter

Opmerkingen

De vuurtorenwachter

Mon, 01 Feb 2021 23:02:05 GMT

Bij het dimmen van de dag beklimt de Vuurtorenwachter de steile trappen van het Hoge Licht, de vuurtoren van Westkapelle. Hij luistert naar het zo bekende geluid van schoen op staal en telt als iedere dag, al veertig jaren lang, de treden van de trap, die met het klimmen van de jaren steeds iets langer lijkt te worden. Boven ontsteekt hij de lampen die zich direct lijken te bundelen en de duisternis in alle richtingen doorklieft. De volle maan glimlacht zacht terwijl de Wachter water opzet, de tafellamp aansteekt en de krant met nieuws van gisteren uitspreidt. Hij bladert door de krant, niet echt geïnteresseerd en maakt een cryptogram. De veerman danst rond. De oude man staat op als de ketel fluit. Charon, denkt hij opgelucht.

Om de tijd uit te zitten, geen straf, mijmert hij over dat wat was en er in de stille uren nog steeds is. Die dagen, weken, maanden op zee. Die zee, die uitgestrekte leegte waar tijd niet lijkt te bestaan. Los van thuis, geen krant, geen tv. Alleen elkaar. Op het achterdek een zware van Nelle roken, de kooi die nooit gekooid voelt. De stille traan als een telex van thuis binnen ratelt en hij niet daar is. De stille uren, ondanks de stampende machines. Die nachten. Hij wordt weer weggeslingerd in de reizen waarin vliegende stormen het schip als een kiezel op rotsen lijkt te kwakken, de striemende regen op het dek. Stikdonker. Hij voelt weer het slingeren en stampen van de Hoop op het kolkende water, hij hoort de wind huilen langs de masten en voelt de snerpende kou, de geselende regen in zijn gezicht. Erop of eronder. Dodelijk vermoeid en het roer krampachtig in handen. In de verte het haast verblindende licht van een vuurtoren die jou in een krachtige lichtbundel door de nacht gidst. Die opluchting. Nu weet hij waar hij is en hij concentreert zich op dat licht dat in alle richtingen straalt om gids te zijn voor alle mensen die dat nodig hebben. Het is niet altijd fijn op zee. De mannen die op zee gebleven zijn, …en dat het eeuwige licht je ziel verlicht. Één twee drie. ’

De Vuurtorenwachter herinnert zich de eerste keer dat hij door Liefde aangeraakt werd alsof het opnieuw maar nu in zijn verbeelding gebeurt. Hij staat aan de kade en kijkt op de valreep nog 1 keer om terwijl hij bijna omvergeduwd door haast. ‘Schiet op man, we vertrekken zo dadelijk.’ Zijn oog zoekt zijn .. en hij ziet dat de grond waarop zij stond ingenomen is door iemand anders. In de verte ziet hij nog net haar rug die zich van hem afkeert. Het beeld beitelt sporen in zijn ziel en blijft bij hem zo lang hij verder leeft.

Hij dommelt in zijn stoel. Een ander beeld in hem wordt wakker. Een vrouw loopt uit de golven, uit die eindeloze oceaan, het strand op met in haar armen iets dat ingewikkeld en bevroren lijkt. Uit de golven stromen vredige tonen van liefde op het strand. De vrouw strekt haar armen naar hem uit en geeft hem wat ze draagt. Hij vraagt niet en ontvangt. Wat bevroren leek, komt tot leven in de armen van de wachter die knielt en in de onmetelijke ogen van het kind kijkt. Levend licht. In één ogenblik wordt hem in zijn handen het wonder onthuld en doet het leven een nieuw appel. Nooit meer is hij dezelfde. Hij monstert niet meer aan en solliciteert aan wal.

Terwijl de ochtend nevelt en de zon nog schimmig opstijgt uit het donkere water, doet de Vuurtorenwachter de deuren achter zich dicht en betreedt de berijpte wereld. In de verte de contouren van schepen die de wachter met licht lijken te begroeten. In het schemergebied tussen licht en donker drukt hij zijn iets te kleine zeemanspet ferm op zijn gebeitelde hoofd en stapt stevig met het licht van de sterren nog in zich, over het nog nagenoeg verlaten strand naar huis.

De tekening van de Vuurtorenvrouw is van Rivka Piekhaar

3f3c1240

rond je leven

een rondje kunst

rebel en regel op de A12

This is a subtitle for your new post

steen

This is a subtitle for your new post

worteltjes

This is a subtitle for your new post

Anders

This is a subtitle for your new post

doodgraverdialogen

oogst

oog, ogen, oog

eb

thuis

denken over inclusiviteit 5 Thuis

klem of kiem

zacht

zacht worden doet pijn

Il Cammino

draadjesgeest

This is a subtitle for your new post

Samen

het beleg van de bedelmonnik

taalgrens

This is a subtitle for your new post

schuim en schoot

balans eren

This is a subtitle for your new post

boekanier

thuisbezorgd.nl

toneel

Pluche en Pluisje

Lily in the battlefield

ruimte

verwondering

idealen

facts and figures

de kunst van het ontsporen

This is a subtitle for your new post

lenteleven

geit

kuddedier

wil

﻿

rots

Bodemleven

Ode an die Freunde

Gummetje

Maatje

golven

drempel

veiling

vroeger

baslijn

anti-cipieren

Loyaal

Waar

Broederdag

Wat telt

Het Huis van de Ezel 2

Het Huis met de Ezel

Samson

Vrouwen

Donornier

Afscheid

Liefde herken je aan het afscheid

Oog in Al

De vuurtorenwachter